دارو

شایع ترین عوارض متوترکسات

شایع ترین عوارض متوترکسات ، را در این مقاله از پزشکت بشناسید. مصرف متوترکسات می تواند منجر به بروز عوارض زیادی شود که شناخت آنها می تواند در نحوه مصرف آن موثر باشند. متوترکسات، یک عامل ضد فولات، که در سال 1948 ساخته شد، داروی رایج برای سرطان های خاص و از سال 1970، پس از اینکه متوجه شدند از تغییر شکل مفاصل و از پیشرفت فرسایش استخوان پیشگیری می کند، در درمان آرتریت روماتوئید استفاده می شود. این دارو در گروه داروهای ضد روماتیسمی قرار دارد. از آنجا که متوترکسات با رشد سلول های خاصی مانند سلول های مغز استخوان، سلول های تومور و پوست تداخل می کند، در درمان لوسمی، پسوریازیس و آرتریت روماتوئید نوجوانان با دوره چند مفصلی نیز استفاده می شود. این دارو، در دوزهای پایین و همچنین دوزهای بالا، با عوارض جانبی متعدد شناخته شده است.

عوارض جانبی رایج متوترکسات

عوارض جانبی رایج شامل موارد زیر است:

  • خستگی
  • درد شکم
  • تب و لرز
  • ریزش مو
  • حالت تهوع
  • زخم های دهان
  • حساسیت به نور
  • ضایعات پوستی سوزان
  • همچنین باعث ایجاد مقادیر غیر طبیعی در آزمایشات عملکرد کبد و کاهش تعداد سلول های خونی می شود.

عوارض سیستمیک متوترکسات

متوترکسات بر سیستم های متعددی تأثیر می گذارد که با علائم زیر آشکار می شود:

نارسایی کلیه

نارسایی حاد کلیه معمولاً با مصرف این دارو شناخته شده است. علت این امر نکروز لوله‌ای که با تجمع دارو و متابولیت‌های آن در لوله‌ها مرتبط است و احتمالاً به دلیل ماهیت نامحلول آنها در ادرار اسیدی رخ می دهد. روش دیگر، متوترکسات احتمال دارد به طور مستقیم برای لوله ها سمی باشد. این می تواند باعث افزایش سطح سرمی متوترکسات شود. ادرار کم  و التهاب در مچ پا یا پاها از علائم اختلال عملکرد کلیه است.

علائم عصبی

علیرغم وقوع نوروپاتی حاد، تحت حاد و مزمن، مکانیسم های سمیت عصبی به خوبی مشخص نشده است. تظاهرات نوروپاتی حاد به صورت مننژیت آسپتیک، لوکوآنسفالوپاتی که بر مغز و نخاع تأثیر می گذارد، سردرد ، تهوع و استفراغ است. نوروپاتی تحت حاد به صورت تشنج، پاراپلژی یا اختلال عملکرد مخچه خود را نشان می دهد. لکوآنسفالوپاتی نکروزان یکی از شایع ترین تظاهرات نوروپاتی مزمن است. خواب آلودگی، تحریک پذیری، مشکلات هماهنگی، سفتی گردن، مشکلات بینایی، گیجی، ضعف، از دست دادن حرکات بدن و غیره از مشکلات عصبی هستند.

هم اکنون با مشاوران پزشکت مشاوره آنلاین بگیرید

اختلالات خونی

شایع ترین عوارض متوترکسات || پزشکت

پان سیتوپنی یا کاهش در هر یک از سه رده سلولی اغلب در سمیت متوترکسات که بر سیستم خونساز تأثیر می گذارد دیده می شود. کم خونی مگالوبلاستیک، لکوپنی (به ویژه نوتروپنی)، ترومبوسیتوپنی احتمال دارد به صورت جداگانه یا ترکیبی دیده شوند. یک بیمار مسن با کمبود فولات یا هیپوآلبومینمی، کم آبی بدن و اختلال عملکرد کلیه، مستعد ابتلا به این تظاهرات هماتولوژیک است. در چنین مواردی، حتی مصرف بیش از حد می تواند منجر به پان سیتوپنی شود. سبکی سر، تنگی نفس، خستگی، تب، لرز، کبودی، زخم در پوست و دهان، سردی اندام‌ها و رنگ پریدگی پوست از علائم کاهش تعداد سلول‌های خونی است.

واکنش های حساسیت مفرط

متوترکسات، در دوزهای کم و بالا، ممکن است باعث بیان آنتی ژن های مشتق از دارو بر روی کراتینوسیت ها شود. اینها، هنگامی که توسط لنفوسیت های سیتوتوکسیک T و سلول های تک هسته ای شناسایی شوند، می توانند منجر به آپوپتوز کراتینوسیت شوند. واکنش های حساسیت احتمال دارد هم در تظاهرات مخاطی و هماتولوژیک در نظر گرفته شود. زخم های مخاط دهان و پوست، همراه با اریتم و کهیر، اغلب دیده می شود.

پنومونیت

بیماران با سرفه غیرمولد مراجعه می کنند. این احتمال دارد با تب، تنگی نفس یا ضعف همراه باشد. شاید بیمار مبتلا، پنومونیت (سلول‌های T فعال شده باعث واکنش حساسیت مفرط می‌شوند) یا بیماری بینابینی منتشر (ائوزینوفیل‌های ناشی از فیبروبلاست‌های ریه، گاهی اوقات با ائوزینوفیلی محیطی) داشته باشد.

مشکلات کبدی

شایع ترین عوارض متوترکسات || پزشکت

درد شکم یکی از ویژگی های ثابت سمیت متوترکسات است. این احتمال دارد گاهی با استفراغ و اسهال همراه باشد. سمیت کبدی با افزایش آمینوترانسفراز و آسیب کبدی ممکن است با نفوذ چربی به فیبروز تا سیروز آشکار دیده شود. بیماران دیابتی مستعد درگیری شدید کبدی هستند. درد سمت راست بالای شکم، ادرار تیره رنگ، تغییر رنگ زرد مایل به پوست و سفیدی چشم، حالت تهوع، بی اشتهایی و التهاب در ناحیه میانی از علائم مشکلات کبدی است.

فروپاشی سلول های تومور

علائم تجزیه سلول های تومور شامل موارد زیر است:

  • اسهال
  • استفراغ
  • خستگی
  • حالت تهوع
  • گرفتگی عضلات
  • افزایش یا کاهش ضربان قلب
  • احساس سوزن سوزن شدن در دست ها، پاها و دهان

 مشکلات باروری– متوترکسات احتمال دارد مشکلاتی را در باروری مردان و زنان ایجاد کند.

عوارض تراتوژنیک متوترکسات

متوترکسات دارای عوارض سقط جنین و تراتوژن است و بنابراین در دوران بارداری منع مصرف دارد. همچنین توصیه می شود در زمان مصرف متوترکسات از روش های موثر پیشگیری از بارداری به دلیل اثرات نامطلوب آن بر روی جنین استفاده شود. متوترکسات دارای عوارض جانبی تراتوژنیک زیر است:

  • آنسفالی
  • نقص اندام
  • هیدروسفالی
  • مننگومیلوپاتی
  • ناهنجاری های جمجمه و صورت

استفاده از متوترکسات در زنان شیرده توصیه نمی شود زیرا می تواند از شیر مادر عبور کند. شیر دادن به نوزاد تنها پس از یک هفته از قطع دارو باید انجام شود.

عوارض جانبی جدی متوترکسات

شایع ترین عوارض متوترکسات || پزشکت

متوترکسات همچنین عوارض جانبی جدی ایجاد می کند که نیاز به مداخله پزشکی فوری دارد. این ها شامل موارد زیر است:

  • اسهال
  • استفراغ
  • تنگی نفس
  • عرق شبانه
  • کاهش وزن
  • سرفه خشک
  • مدفوع خونی
  • التهاب در لثه
  • مشکل در بلع
  • خون در ادرار
  • خس خس سینه
  • التهاب غدد لنفاوی
  • درد ناگهانی قفسه سینه
  • تشکیل تاول یا زخم در حفره دهان
  • سرفه همراه با خلط یا سرفه خشک
  • پوست قرمز و گرم همراه با التهاب و ترشح

هشدار های مهم مصرف متوترکسات

تزریق واکسن زنده ضعیف شده در افرادی که متوترکسات مصرف می کنند توصیه نمی شود. واکسن MMR (سرخک، اوریون، سرخجه)، آبله مرغان ، حصبه، روتاویروس، تب زرد، آنفولانزا و زونا واکسن‌های زنده هستند.

متوترکسات حساسیت به نور خورشید را افزایش می دهد و در نتیجه احتمال آفتاب سوختگی بیشتر می شود. بنابراین استفاده از کرم ضد آفتاب بالاتر از SPF 30 در افرادی که متوترکسات مصرف می کنند توصیه می شود.

عوارض مصرف بیش از حد متوترکسات

مصرف بیش از حد متوترکسات عوارض جدی ایجاد می کند. در صورت مصرف بیش از حد متوترکسات که علائم زیر را نشان می دهد، فوراً با پزشک خود مشورت کنید:

  • استفراغ خون
  • مدفوع خونی
  • زخم های دهان
  • تهوع و استفراغ
  • سرفه کردن خون
  • ادرار کم یا بدون ادرار
  • کبودی های غیر معمول

متوترکسات را چگونه باید مصرف کرد؟

متوترکسات باید فقط طبق دستور پزشک مصرف شود. معمولاً دو تا چهار بار در هفته تجویز می شود. در چند مورد، متوترکسات به صورت روزانه و به دنبال آن یک دوره استراحت یک هفته یا بیشتر تجویز می شود. مصرف روزانه متوترکسات بدون نظر پزشک می تواند منجر به مرگ فرد شود.

متوترکسات نباید بدون نظر پزشک مصرف شود. همچنین توصیه می شود قبل از شروع هر دارویی یا انجام هر عمل جراحی یا دندانپزشکی به پزشک اطلاع دهید که متوترکسات مصرف می کنید. در حین مصرف متوترکسات باید از برنامه ریزی بارداری خودداری شود و همچنین نباید در دوران بارداری و پس از زایمان بدون نظر پزشک مصرف شود.

کاربردهای متوترکسات چیست؟

شایع ترین عوارض متوترکسات || پزشکت

متوترکسات دارویی است که برای کنترل سلول های سرطانی تجویز می شود. همچنین برای درمان پسوریازیس مفید است. از تشکیل پوسته ها در پوست پیشگیری و فعالیت سیستم ایمنی بدن را کاهش می یابد. بنابراین می تواند آرتریت روماتوئید را درمان کند.

اثربخشی متوترکسات را می توان با اندازه گیری سطوح پلی گلوتامات شناسایی کرد. معمولاً چند ماه طول می کشد تا متوترکسات اثر خود را نشان دهد. اگر سطح پلی گلوتامات پایین باشد، داروی مناسبی نیست و باید از پزشک خود بخواهید که برخی از داروهای جایگزین را پیشنهاد کند.

آیا متوترکسات یک داروی استروئیدی است؟

متوترکسات یک استروئید است. این یک داروی بی خطر که به طور گسترده برای درمان هر گونه شرایط التهابی استفاده می شود. قبل از مصرف این داروها باید از پزشک خود توصیه هایی دریافت کنید.

آیا بعد از مصرف متوترکسات می توان وزن را افزایش داد؟

در بررسی که دامنه تغییرات وزن بیماران را محاسبه کرد، پس از شش ماه استفاده ،در بیماران افزایش وزن مشاهده شد. این امر در افرادی که به دلیل بیماری آرتریت روماتوئید وزن کم کردند، بسیار مورد توجه قرار گرفت. همراه با متوترکسات باید مقدار زیادی آب مصرف کنید.  حدوداً هفت تا هشت فنجان آب لازم است. می توانید مقدار آب را در طول روز افزایش دهید.

برای درمان آرتریت روماتوئید، بیمار باید این دارو را به مدت 20 سال مصرف کند. اگر شرایط به طور کامل درمان نشود، از بیمار خواسته می شود تا دارو را ادامه دهد یا گزینه درمانی دیگری به او توصیه می شود. مدت دوز بر اساس وضعیت سلامت فرد تعیین می شود.

آیا می توانم ویتامین D را همراه با متوترکسات مصرف کنم؟

بررسی ها نشان می دهد که هیچ تداخل دارویی تاکنون شناسایی نشده است. بنابراین شاید مصرف ویتامین D همراه با متوترکسات بی خطر باشد. باید به دنبال هدف واقعی مصرف ویتامین D باشید. اگر این ویتامین فقط برای تغذیه نامناسب مورد نیاز است، می توانید آن را با روش های دیگر تکمیل کنید.

در هنگام مصرف متوترکسات از چه غذاهایی باید اجتناب کرد؟

در حالی که از داروهای متوترکسات استفاده می کنید، باید از غذاهای غنی از اسید فولیک خودداری کنید. به این دلیل  که اسید فولیک می تواند با مکانیسم اثر متوترکسات تداخل داشته باشد. با افزایش سطح اسید فولیک، کارایی داروهای متوترکسات نیز کاهش می یابد.

می توانید قهوه را همراه با متوترکسات بنوشید. عدم تحمل داروهای متوترکسات را می توان در بیمارانی که قهوه مصرف می کردند تا حد زیادی کاهش داد. قبل از نوشیدن قهوه همراه با متوترکسات با پزشک خود مشورت کنید.

منبع
https://www.icliniq.com/articles/drug-and-supplements/methotrexate-anti-rheumatic-oral-side-effects

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
همین حالا با پزشکان آنلاین صحبت کنید