سنگ کلیه

سنگ کلیه (لیتیاز کلیوی، نفرولیتاسیس)، رسوبات سختی از مواد معدنی و نمکی است که در کلیه ها تشکیل می شود و در صورتی که سنگ کلیه در مجاری ادراری قرار بگیرند، با عفونت ادراری همراه هستند یا عوارض ایجاد می کنند، که ممکن است نیاز به عمل جراحی باشد.

علت سنگ کلیه

این نوع بیماری دلایل زیادی دارد و می تواند بر هر بخشی از دستگاه ادراری از کلیه ها تا مثانه شما تأثیر بگذارد. غالباً، هنگامی که ادرار غلیظ می شود، سنگ تشکیل شده و باعث می شود مواد معدنی به شکل بلور در بیایند و به هم بچسبند.

عوامل خطر سنگ کلیه

بزرگ ترین عامل خطر برای این نوع بیماری، آن است که کلیه های فرد قادر به تولید 1 لیتر ادرار در روز نباشد. به همین دلیل است که سنگ کلیه در نوزادان نارس که مشکلات کلیوی دارند، شیوع بیشتری دارند. با این حال، این نوع بیماری به احتمال زیاد در بین افراد  20 تا 50 سال مشاهده می شود. در ایالات متحده، افراد سفید پوست بیشتر از افراد سیاه پوست به این بیماری مبتلا هستند. بر اساس آمار انستیتوی ملی دیابت و گوارش و بیماری های کلیوی (NIDDK)، مردان بیشتری نسبت به زنان دچار سنگ کلیه می شوند.

سنگ همیشه در کلیه نمی ماند، بعضی اوقات آن ها از کلیه به مجرای ادرار منتقل می شوند. مجرای ادرار کوچک و ظریف است و ممکن است سنگ ها خیلی بزرگ باشند از مجرای ادرار به مثانه عبور کند. عبور سنگ در مجرای ادرار می تواند باعث اسپاسم و سوزش حالب (لوله ای که کلیه را به مثانه وصل می کند) شود که در این صورت ممکن است خون در ادرار ظاهر شود. بعضی اوقات سنگ ها جریان ادرار را مسدود می کنند. به این حالت انسداد ادراری گفته می شود. انسداد ادراری می تواند منجر به عفونت و آسیب کلیه شود.

هم اکنون با مشاوران پزشکت مشاوره آنلاین بگیرید

انواع سنگ کلیه

سنگ کلیه | پزشکت

دانستن نوع سنگ کلیه به تعیین علت کمک می کند و ممکن است سرنخ هایی در مورد چگونگی کاهش خطر ابتلا به سنگ کلیه مشخص شود.

انواع سنگ کلیه شامل موارد زیر است:

سنگ کلیه کلسیمی

بیشتر سنگ های کلیه، سنگ های کلسیمی هستند، معمولاً به شکل اگزالات کلسیم می باشند. اگزالات ماده ای طبیعی است که در مواد غذایی موجود است و روزانه توسط کبد نیز ساخته می شوند. برخی از میوه ها و سبزیجات و همچنین آجیل و شکلات دارای محتوای اگزالات بیشتری می باشند. عوامل غذایی، دوز بالای ویتامین D، جراحی بای پس روده (حذف و ترمیم قسمتی از روده) و اتصال و چندین اختلال متابولیک می توانند غلظت کلسیم یا اگزالات در ادرار را افزایش دهند. سنگ های کلسیمی ممکن است به شکل کلسیم فسفات نیز ایجاد شوند. این نوع سنگ در شرایط متابولیکی مانند اسیدوز توبولی ( لوله ای) کلیه شایع تر است. همچنین ممکن است با سردردهای میگرنی خاصی یا مصرف برخی از داروهای ضد تشنج همراه باشد.

سنگ کلیه استروویت Struvite

سنگ های استروویت در پاسخ به عفونت مانند عفونت ادراری تشکیل می شوند. این سنگ ها می توانند به سرعت رشد کنند و کاملاً بزرگ شوند، گاهی اوقات علائم یا هشدار کمی دارند.

این نوع سنگ بیشتر در خانم های مبتلا به عفونت ادراری (UTI) مشاهده می شود. این سنگ ها می توانند بزرگ باشند و باعث انسداد ادرار شوند. درمان عفونت زمینه ای می تواند از بروز سنگ های استروویت جلوگیری کند.

سنگ کلیه اسید اوریک

سنگ های اسید اوریک در افرادی که مایعات به اندازه کافی نمی نوشند یا مایعات زیادی از دست می دهند، و افرادی که رژیم با پروتئین بالا می خورند و افرادی که نقرس دارند، یا افرادی که تحت شیمی درمانی قرار می گیرند تشکیل شود. برخی عوامل ژنتیکی همچنین ممکن است خطر ابتلا به سنگ های اسید اوریک را افزایش دهند. این نوع سنگ کلیه در مردان بیشتر از خانم ها است. این نوع سنگ هنگامی ایجاد می شود که ادرار خیلی اسیدی باشد. یک رژیم غذایی سرشار از پورین می تواند سطح اسید ادرار را افزایش دهد. پورین ماده ای بی رنگ در پروتئین های حیوانی، مانند ماهی، صدف و گوشت است.

سنگ کلیه کیستین

این سنگ ها در افراد دارای اختلال ارثی تشکیل می شود و باعث می شود کلیه ها مقدار زیادی از اسیدهای آمینه خاص (سیستین وریا) دفع شوند. سنگ های کیستین نادر هستند. آنها در مردان و خانم هایی که مبتلا به اختلال ژنتیکی سیستین وریا هستند، رخ می دهند. با این نوع سنگ، سیستین  اسیدی که به طور طبیعی در بدن ایجاد می شود  از کلیه ها به ادرار نشت می کند.

علائم سنگ کلیه

سنگ کلیه | پزشکت

سنگ کلیه تا زمانی که درون کلیه شما حرکت نکند یا به مجرای کلیه  منتقل نشود ممکن است، علایمی نداشته باشد.  (لوله اتصال دهنده کلیه و مثانه ). در صورت هر گونه تحرک سنگ کلیه، ممکن است این  علایم ایجاد شوند:

  • درد شدید در پهلو و پشت، زیر دنده ها
  • کشیده شدن درد به قسمت تحتانی شکم و کشاله ران (بیشتر در مردان دیده می شود)
  • درد هنگام ادرار
  • ادرار صورتی، قرمز یا قهوه ای
  • ادرار ابری یا کدر
  • تهوع و استفراغ
  • نیاز مداوم به ادرار کردن
  • تب و لرز در صورت وجود عفونت
  • کاهش مقدار ادرار
  • احساس فشار برای ادرار

با حرکت سنگ در مجاری ادراری شما، ممکن است درد از نظر مکان یا شدت آن تغییر کند .

علت سنگ کلیه

سنگ کلیه | پزشکت

این بیماری معمولاً هیچ دلیل قطعی و منفردی ندارد، اگر چه چندین عامل ممکن است خطر ابتلا به این نوع بیماری را افزایش دهند.

این بیماری هنگامی ایجاد می شود که ادرار شما حاوی مواد کریستالی زیادی مانند کلسیم، اگزالات و اسید اوریک باشد. در عین حال، ادرار شما ممکن است فاقد موادی باشد که از جمع شدن کریستال ها جلوگیری می کند و محیطی ایده آل برای تشکیل سنگ کلیه ایجاد می کند.

عوامل خطر سنگ کلیه

عواملی که خطر ابتلا به این بیماری را افزایش می دهد عبارتند از:

تاریخچه خانوادگی یا شخصی

اگر شخصی در خانواده شما دارای سنگ کلیه باشد و اگر قبلاً یک یا چند سنگ کلیه داشته اید، در معرض خطر ابتلا به این بیماری هستید.

کم آبی

نوشیدن آب کافی هر روز می تواند خطر ابتلا به این بیماری را کاهش دهد. افرادی که در آب و هوای گرم زندگی می کنند و افرادی که زیاد عرق می کنند ممکن است بیشتر از سایرین در معرض خطر ابتلا به این نوع بیماری قرار گیرند.

رژیم های خاصی

خوردن رژیم غذایی با پروتئین، سدیم (نمک) و قند زیاد ممکن است خطر ابتلا به برخی از انواع سنگ کلیه را افزایش دهد.

چاقی

شاخص توده بدنی بالا (BMI)، اندازه زیاد کمر و افزایش وزن با افزایش خطر ابتلا به سنگ کلیه مرتبط است.

بیماری های گوارشی و جراحی

جراحی بای پس معده (حذف و ترمیم قسمتی از معده)، بیماری التهابی روده یا اسهال مزمن می تواند باعث تغییر در روند هضم شود که بر جذب کلسیم و آب تأثیر می گذارد و سطح مواد سازنده سنگ کلیه در ادرار را افزایش دهد.

سایر شرایط پزشکی

بیماری ها و شرایطی که ممکن است خطر ابتلا به سنگ کلیه را افزایش دهد شامل اسیدوز توبولار کلیوی، سیستین وریا (وجود سیستین که نوعی اسید آمینه در ادرار می باشد)، هایپر پاراتیروئیدیسم (پرکاری هورمون پارا تیروئید)، مصرف داروهای خاص و برخی عفونت های دستگاه ادراری می باشد.

 تشخیص سنگ کلیه

تشخیص این بیماری به ارزیابی کامل تاریخچه سلامت و معاینه فیزیکی نیاز دارد. تست های دیگر شامل:

  • آزمایش خون برای اندازه گیری کلسیم، فسفر، اسید اوریک و الکترولیت ها
  • اندازه گیری نیتروژن اوره خون (BUN) و کراتینین برای ارزیابی عملکرد کلیه ها
  • آزمایش ادرار برای بررسی وجود کریستال ها، باکتری ها، خون و گلبول های سفید خون
  • بررسی سنگ های دفع شده برای تعیین نوع آن ها

پیشگیری سنگ کلیه

  1. زیاد آب بنوشید.

نوشیدن آب زیاد بهترین روش برای جلوگیری از سنگ کلیه است. اگر به اندازه کافی بنوشید، میزان ادرار شما زیاد خواهد شد. بازده ادرار کم به این معنی است که ادرار غلیظ تر است و احتمالاً ترکیبات ادرار که باعث سنگ می شود، کمتر حل می گردد.

مصرف لیموناد و آب پرتقال نیز گزینه های خوبی هستند. هر دو حاوی سیترات هستند که ممکن است از تشکیل سنگ جلوگیری کنند.

سعی کنید روزانه حدود هشت لیوان مایعات بنوشید، که باعث شود، دو لیتر ادرار را دفع کنید. اگر زیاد ورزش یا عرق می کنید، یا سابقه سنگ کیستین دارید، به مایعات اضافه تری نیاز دارید.

می توانید با دیدن رنگ ادرار خود میزان آب مصرفی خود را تنظیم کنید. را کم یا زیاد کنید، رنگ ادرار باید روشن یا زرد کم رنگ باشد. اگر تیره بود، باید آب بیشتری بنوشید.

  1. غذاهای غنی از کلسیم بخورید.

متداول ترین نوع سنگ کلیه سنگ اگزالات کلسیم است و بسیاری از افراد را به این باور می اندازد که باید از خوردن کلسیم خودداری کنند. برعکس درست است رژیم های غذایی کم کلسیم ممکن است خطر سنگ کلیه و خطر ابتلا به پوکی استخوان را افزایش دهند.

با این حال، مکمل های کلسیم ممکن است خطر سنگ را افزایش دهد. مصرف مکمل های کلسیم همراه با غذا ممکن است به کاهش خطر آن کمک کند.

شیر کم چرب، پنیر کم چرب و ماست کم چرب همه گزینه های غذایی مناسب با کلسیم هستند.

  1. نمک کمتری بخورید.

رژیم غذایی با نمک بالا خطر ابتلا به سنگ کلیه کلسیمی را افزایش می دهد.

طبق گفته بنیاد مراقبت ارولوژی، نمک زیاد در ادرار مانع از جذب مجدد کلسیم از ادرار به خون می شود. این باعث بالا رفتن کلسیم ادرار می شود که ممکن است منجر به این نوع بیماری شود. خوردن نمک کمتر به پایین نگه داشتن سطح کلسیم ادرار کمک می کند. هرچه کلسیم ادرار کمتر باشد، خطر ابتلا به این بیماری کمتر است.

برای کاهش مصرف سدیم، برچسب های مواد غذایی را با دقت بخوانید. غذاهایی که به دلیل داشتن سدیم زیاد بدنام هستند شامل موارد زیر است:

  • غذاهای فرآوری شده مانند چیپس و کراکر
  • سوپ های کنسرو شده
  • سبزیجات کنسروشده
  • گوشت قرمز
  • چاشنی ها
  • غذاهایی که حاوی بی کربنات سدیم (جوش شیرین)

برای طعم دادن غذاها بدون استفاده از نمک، گیاهان تازه یا مخلوط چاشنی گیاهی بدون نمک را امتحان کنید.

4- غذاهای پر اگزالات، کمتر بخورید.

برخی از سنگهای کلیه از اگزالات ساخته شده است، یک ترکیب طبیعی است که در غذاهایی وجود دارد که با کلسیم موجود در ادرار متصل می شوند تا سنگ کلیه را تشکیل دهند. محدود کردن غذاهای سرشار از اگزالات ممکن است به جلوگیری از شکل گیری سنگ کمک کند.

غذاهای پر اگزالات:

  • اسفناج
  • شکلات
  • سیب زمینی های شیرین
  • قهوه
  • چغندر
  • بادام زمینی
  • ریواس
  • محصولات سویا
  • سبوس گندم

قبل از رسیدن به کلیه ها، اگزالات و کلسیم در دستگاه گوارش به یکدیگر متصل می شوند، بنابراین اگر همزمان غذای پر اگزالات و غذاهای غنی از کلسیم بخورید، تشکیل سنگ ها دشوارتر است.

5- پروتئین حیوانی کمتری بخورید.

غذاهای سرشار از پروتئین حیوانی اسیدی هستند و ممکن است اسید ادرار را افزایش دهند. اسید ادرار بالا ممکن است باعث ایجاد اسید اوریک و سنگ کلیه اگزالات کلسیم شود.

  1. از مصرف مکمل های ویتامین C خودداری کنید.

مکمل ویتامین C (اسید اسکوربیک) ممکن است باعث ایجاد این بیماری به خصوص در آقایان شود.

طبق یک مطالعه در سال 2013 منبع معتبر، در مردانی که مقدار زیادی مکمل ویتامین C مصرف کرده اند، خطر ایجاد این نوع بیماری دو برابر می باشد. محققان معتقد نیستند که ویتامین C موجود در مواد غذایی خطر مشابهی دارد.

7. در مورد داروهایی که در حال حاضر مصرف می کنید با پزشکتان صحبت کنید.

مصرف برخی از نسخه های خاص یا داروهای بدون نسخه می تواند منجر به این نوع بیماری شود.

برخی از این داروها عبارتند از:

  • مواد ضد احتقان
  • دیورتیک ها (ادارار آور)
  • مهارکننده های آنزیم پروتئاز (تجزیه کننده پروتئین)
  • ضد تشنج
  • استروئیدها (کورتن ها)
  • داروهای شیمی درمانی
  • داروهایی که در درمان بیماریهای ادراری استفاده می شود.

هرچه این نوع داروها را بیشتر مصرف کنید، احتمال ابتلا به این نوع بیماری بیشتر است. نباید مصرف داروهای تجویز شده را بدون تایید پزشک خود متوقف کنید.

درمان سنگ کلیه

درمان این بیماری با توجه به نوع سنگ متفاوت است.

گزینه های درمانی عبارتند از:

نوشیدن شش تا هشت لیوان آب در روز باعث افزایش جریان ادرار می شود. افرادی که کمبود آب بدن دارند یا حالت تهوع و استفراغ شدید دارند ممکن است به مایعات داخل وریدی نیاز داشته باشند.

  1. دارو: تسکین درد ممکن است به داروهای مخدر احتیاج داشته باشد.
  2. لی توتریپسی: لیتوتریپسی موج شوک خارج از هسته از موج های صوتی برای شکسته شدن سنگ های بزرگ استفاده می کنند تا سنگ ها بتوانند راحت تر از مجرای ادرار به مثانه منتقل شوند. این روش می تواند ناراحت کننده باشد و ممکن است به بیهوشی سبک نیاز داشته باشد. این می تواند باعث کبودی در شکم و کمر و خونریزی در اطراف کلیه و اندام های مجاور شود.
  3. جراحی تونل (نفرو لیتو تومی جلدی): یک جراح سنگ را از طریق برش کوچک در قسمت پشت شما جدا می کند. فرد ممکن است در موارد زیر به این روش نیاز داشته باشد:
  • وقتی که سنگ باعث انسداد و عفونت می شود یا به کلیه ها آسیب می رساند.
  • زمانی که سنگ برای عبور بسیار بزرگ شده است
  1. مجرای ادراری: هنگامی که یک سنگ در مجرای ادرار یا مثانه گیر کرده است، پزشک شما ممکن است برای از بین بردن آن از ابزاری به نام باز کننده مجرای ادراری استفاده کند.

یک سیم کوچک با دوربین متصل به مجرای ادرار وارد شده و به مثانه منتقل می شود. سپس پزشکتان از یک ابزار کوچک برای چسباندن سنگ و خارج کردن آن استفاده می کند. سپس سنگ برای تجزیه و تحلیل و تشخیص نهایی سنگ و تجوبز اقدامات پیشگیرانه توسط پزشک، به آزمایشگاه فرستاده می شود.

منابع:

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/kidney-stones/symptoms-causes/syc-20355755

https://www.healthline.com/health/kidney-health/how-to-prevent-kidney-stones