دیابت بارداری

دیابت حاملگی در دوران بارداری ایجاد می شود و مانند سایر انواع دیابت، دیابت بارداری بر نحوه استفاده سلول های بدن بر روی قند تأثیر می گذارد. دیابت حاملگی با افزایش قند خون بر بارداری و سلامت کودک تأثیر می گذارد. هرگونه عارضه بارداری می تواند تا حدودی نگران کننده باشد، اما زنان در دوران بارداری خود می توانند با خوردن غذاهای سالم، ورزش کردن و در صورت لزوم با مصرف دارو به کنترل دیابت حاملگی کمک کنند. کنترل قند خون می تواند از زایمان دشوار جلوگیری کرده و مادر و نوزاد را سالم نگه دارد. در دیابت حاملگی، قند خون معمولاً بعد از زایمان به حالت عادی برمی گردد. اما مبتلایات در معرض خطر دیابت نوع 2 قرار دارند.

علت دیابت بارداری

محققان نمی دانند که چرا برخی از زنان به دیابت حاملگی مبتلا می شوند. جفت در دوران بارداری سطح بالایی از هورمون های بدن را تولید می کند که تقریبا همه این هورمون ها عملکرد انسولین را در سلولهای مادر مختل می کنند و قند خون را بالا می برند. با رشد کودک، جفت هورمون های ضد انسولین بیشتری تولید می کند. در دیابت حاملگی، هورمون های جفت باعث افزایش بیش از حد قند خون می شود و جنین را تحت تاثیر قرار می دهد. دیابت حاملگی معمولاً در نیمه آخر بارداری (گاهی اوقات در اوایل هفته بیستم ) ایجاد می شود.

عوامل خطر دیابت بارداری

دیابت بارداری | پزشکت

هر زنی می تواند به دیابت حاملگی مبتلا شود، اما برخی از زنان در معرض خطر بیشتری قرار دارند. عوامل خطر دیابت حاملگی عبارتند از:

  • اضافه وزن
  • نژاد سفید
  • سن بیشتر از 25 سال
  • سابقه خانوادگی یا شخصی

علائم دیابت بارداری

برای اکثر زنان، دیابت حاملگی علائم قابل توجهی ایجاد نمی کند. بنابراین پزشک می تواند خطر ابتلا به دیابت بارداری را به عنوان بخشی از برنامه سلامتی زنان باردار ارزیابی کند. زنانی که در دوران بارداری به دیابت حاملگی مبتلا می شوند نیاز به معاینات مکرر دارند. در بیشتر موارد دیابت بارداری به احتمال زیاد در سه ماه آخر بارداری اتفاق میفتد که در این شرایط پزشک ممکن است بیمار را به متخصصان بهداشت دیگری مانند متخصص غدد و یا متخصص تغذیه ارجاع دهد.

انواع دیابت بارداری

دیابت حاملگی به دو دسته تقسیم می شود.

دیابت بارداری نوع A1. دیابت بارداری نوع A1 تنها از طریق رژیم غذایی مناسب قابل کنترل است.

دیابت بارداری نوع A2. افراد مبتلا به دیابت حاملگی نوع A2 برای کنترل وضعیت خود به انسولین یا داروهای خوراکی نیاز دارند.

تشخیص دیابت بارداری

دیابت بارداری | پزشکت

متخصصان پزشکی بر روی یک سری دستورالعمل های غربالگری دیابت بارداری توافق نکرده اند. برخی اعتقاد دارند که در مادران کمتر از 25 سال نیازی به غربالگری دیابت نیست و برخی پزشکان معتقدند که غربالگری تمام زنان باردار بهترین روش برای شناسایی همه موارد دیابت حاملگی است. پزشک احتمالاً عوامل خطر ابتلا به دیابت حاملگی را در اوایل بارداری ارزیابی خواهد کرد و در اولین مرحله آزمایش غربالگری را تجویز می کند. این آزمایش به طور متوسط برای زنان در معرض خطر دیابت حاملگی و در طول سه ماهه دوم بین 24 تا 28 هفته بارداری انجام می شود.

غربالگری روتین برای دیابت حاملگی

آزمایش چالش اولیه گلوکز

در مرحله اول تشخیص دیابت بارداری با آزمایش چالش گلوکز شروع انجام می شود. هیچ آمادگی خاصی برای انجام آن لازم نیست. زنان برای انجام این آزمایش باید یک محلول قندی بنوشند و بعد از یک ساعت، آزمایش خون انجام می گیرد در صورتی که قند خون بیمار زیاد باشد، پزشک آزمایش تحمل گلوکز خوراکی سه ساعته در دو مرحله تجویز می کند. برخی از پزشکان تست چالش گلوکز را به طور کامل رد می کنند و فقط آزمایش دو ساعته تحمل گلوکز را انجام می دهند. این تست یک آزمایش تک مرحله ای محسوب می شود.

تست یک مرحله ای
  1. پزشک آزمایش قند خون ناشتا را تجویز می کند.
  2. بعد از آن بیمار باید یک محلول حاوی 75 گرم کربوهیدرات را بنوشند.
  3. بعد از یک و یا دو ساعت دوباره قند خون بیمار آزمایش می شود.

در صورت نتایج زیر، احتمالاً دیابت حاملگی تشخیص داده می شود:

  • قند خون ناشتا بیشتر و یا مساوی 92 میلی گرم در هر میلی لیتر
  • میزان قند خون یک ساعته بیشتر یا معادل 180 میلی گرم در لیتر
  • میزان قند خون دو ساعته بیشتر یا معادل 153 میلی گرم در لیتر
آزمون دو مرحله ای
  1. برای آزمایش دو مرحله نیازی به ناشتا بودن بیمار نیست.
  2. بیمار یک محلول حاوی 50 گرم قند را می نوشد.
  3. بعد از یک ساعت قند خون بیمار آزمایش می شود.

اگر در این مرحله میزان قند خون بیمار بیشتر یا معادل 130 میلی گرم در لیتر یا 140 میلی گرم در لیتر باشد، آزمایش پیگیری دوم در ی روز دیگر انجام می گیرد.

  1. در طول آزمایش دوم، در مرحله اول آزمایش قند خون ناشتا انجام می شود.
  2. بعد از آن از بیمار خواسته می شود یک محلول با 100 گرم شکر را بنوشد.
  3. آزمایش دو و سه ساعت بعد تکرار می شود.

در صورت حداقل دو مورد از شرایط زیر پزشک دیابت حاملگی را تشخیص می دهد:

  • میزان قند خون ناشتا بیشتر یا معادل 95 میلی گرم در لیتر یا 105 میلی گرم در لیتر
  • میزان قند خون یک ساعته بیشتر یا معادل 180 میلی گرم در لیتر یا 190 میلی گرم در لیتر
  • میزان قند خون دو ساعته بیشتر یا معادل 155 میلی گرم در لیتر یا 165 میلی گرم در دسی لیتر
  • میزان قند خون سه ساعته بیشتر یا معادل 140 میلی گرم در لیتر یا 145 میلی گرم در لیتر

پزشک احتمالاً معاینات مکرر خصوصاً در سه ماه آخر بارداری را توصیه می کند و از بیمار می خواهد که به عنوان بخشی از برنامه درمانی خود، روزانه قند خون خود را کنترل کند.

زنانی که عوارض بارداری دیگری دارند، پزشک ممکن است برای ارزیابی سلامتی کودک آزمایش های جانبی دیگری را تجویز کند این آزمایشات عملکرد اتصال جفت را مورد برررسی قرار می دهند چون در صورت عدم کنترل دیابت حاملگی ممکن است جفت تحت تاثیر قرار گرفته و تحویل اکسیژن و مواد مغذی به کودک را به خطر اندازد.

آزمایش قند خون بعد از زایمان

دیابت بارداری | پزشکت

پزشک پس از زایمان و شش تا 12 هفته قند خون مادر را بررسی می کند تا مطمئن شود که سطح قند خون او به حالت عادی برگشته است. اگر آزمایشات طبیعی باشد باید خطر ابتلا به دیابت مادر حداقل هر سه سال یکبار مورد بررسی قرار گیرد.

انجمن دیابت آمریكا (ADA) پزشكان را تشویق می كند كه به طور مرتب زنان باردار را برای علائم دیابت بارداری مورد غربالگری قرار دهند. اگر در ابتدای بارداری هیچ سابقه شناخته شده ای از دیابت وجود نداشته باشد، پزشک احتمالاً به مادر توصیه می کنند که در 24 تا 28 هفته بارداری دوباره وضعیت قند خود را ارزیابی کنند.

عوارض دیابت بارداری

دیابت بارداری | پزشکت

بیشتر زنانی که مبتلا به دیابت بارداری هستند، نوزادانی سالم به دنیا می آورند. با این وجود، دیابت حاملگی که به طور دقیق کنترل نشده، می تواند منجر به افزایش قند خون شود و برای مادر و کودک مشکلاتی ایجاد کند و احتمال نیاز به سزارین را بیشتر کند.

عوارض دیابت بارداری در کودک

وزن بیش از حد هنگام تولد

گلوکز اضافی در جریان خون مادر از جفت عبور می کند و لوزالمعده کودک را به منظور تولید انسولین بیشتر تحریک می کند و می تواند باعث وزن بیش از حد جنین در هنگام تولد (ماکروزومی جنینی) شود.

سندرم زایمان زودرس و نارس

قند خون بالای مادر ممکن است خطر زایمان زودرس و تحویل نوزاد را قبل از موعد مقرر افزایش دهد. در این شرایط نوزادان متولد شده ممکن است سندرم پریشانی تنفسی را تجربه کنند.

قند خون پایین (هیپوگلیسمی)

بعضی اوقات نوزادانی که از مادران مبتلا به دیابت بارداری متولد می شوند اندکی پس از تولد دچار هیپوگلیسمی می شوند. هیپوگلیسمی شدید ممکن است باعث تشنج در کودک شود.

دیابت نوع 2

در نوزادان مادرانی که به دیابت حاملگی مبتلا هستند، خطر ابتلا به چاقی و دیابت نوع 2 را در مراحل بعدی زندگی دارند.

مرگ نوزاد

دیابت حاملگی درمان نشده می تواند منجر به مرگ نوزاد در قبل و یا کمی بعد از تولد شود.

عوارض دیابت بارداری بر روی مادر

دیابت حاملگی همچنین ممکن است خطر فشار خون بالا و پره اکلامپسی بارداری و دیابت نوع 2 را در مادر افزایش دهد.

رژیم غذایی دیابت حاملگی

دیابت بارداری | پزشکت

حفظ رژیم متعادل، برای مدیریت صحیح دیابت حاملگی مهم است. زنان مبتلا به دیابت حاملگی باید توجه خاصی به کربوهیدرات، پروتئین و چربی مصرفی خود داشته باشند. همچنین غذا خوردن منظم و هر دو ساعت یکبار می تواند به کنترل سطح قند خون زنان باردار کمک کند.

در شرایط زیر پزشک ممکن است انسولین را برای زنان باردار مبتلا تجویز کند:

  • قند خون بیمار بسیار بالا باشد.
  • سطح قند خون بیمار با متفورمین کنترل نمی شود.
  • کودک بسیار بزرگ است و یا مایعات رحم مادر خیلی زیاد است. (پلی هیدرامنیوس)
  • زنانی که نمی توانند متفورمین مصرف کنند یا مصرف آن باعث بروز عوارض جانبی می شود.

انسولین یک داروی تزریقی که ممکن است بسته به نوع آن قبل از غذا، هنگام خواب یا زمان بیدار شدن از خواب مصرف شود. سطح قند خون معمولاً با پیشرفت دوران بارداری افزایش می یابد، بنابراین امکان دارد دوز انسولین مصرفی بیمار با گذشت زمان افزایش یابد. انسولین می تواند باعث پایین آمدن قند خون (هیپوگلیسمی) شود. علائم قند خون پایین شامل احساس لرز، عرق و گرسنگی است.

نظارت پزشکی بر بارداری

دیابت حاملگی می تواند خطر ابتلا به مشکلات کودک مانند ماکروزومی جنین را افزایش دهد. بنابراین زنان مبتلا به دیابت بارداری باید در طول دوران بارداری خود وضعیت قند خون خود را کنترل کنند و موارد زیر را در نظر بگیرند:

  • سونوگرافی در حدود هفته 18 تا 20 بارداری
  • اسکن های اولتراسوند در هفته 28، 32 و 36 بارداری، به علاوه بررسی های منظم بعد از هفته 38 بارداری

زایمان با دیابت بارداری

در صورت ابتلا مادر به دیابت حاملگی زمان ایده آل برای زایمان معمولاً در حدود هفته های 38 تا 40 است. اما در صورت وجود نگرانی در مورد سلامتی مادر و یا کودک، پزشک ممکن است زایمان زودرس توصیه شود. علاوه بر آن باید در حین زایمان قند خون مادر کنترل می شود چون ممکن است نیاز به انسولین داشته باشد.

دیابت بارداری بعد از تولد کودک

مادرانی که در طول دوران بارداری خود به دیابت مبتلا بوده اند باید بعد از زایمان در اسرع وقت بعد از تولد (در مدت 30 دقیقه) و سپس در فواصل مکرر (هر 2-3 ساعت) به کودک خود شیر بدهند تا از میزان قند خون کودک جلوگیری شود. میزان قند خون کودک 2 تا 4 ساعت پس از تولد آزمایش می شود. در صورت کم بودن میزان قند خون، ممکن است کودک به طور موقت نیاز به تغذیه از طریق لوله یا قطره داشته باشد. حتی این مکان وجود دارد که کودک در بخش مراقبت های ویژه بستری شود.

داروهایی که مادران برای کنترل قند خون مصرف می کنند معمولاً پس از زایمان متوقف می شود و معمولاً توصیه می شود مادران 1 یا 2 روز پس از زایمان، قند خون خود را چک کنند. مادران برای بررسی دیابت 6 تا 13 هفته پس از زایمان دوباره آزمایش خون انجام دهند چون ممکن است بعد از زایمان قند خون آن ها همچنان بالا بماند و حتی افزایش یابد. همچنین پزشکان توصیه می کنند زنان برای پیشگیری از ابتلا به دیابت نوع 2 سالانه آزمایش دیابت را تکرار کنند.

پیشگیری دیابت بارداری

هیچگونه تضمینی در رابطه با جلوگیری از دیابت حاملگی وجود ندارد. اما زنان هر چه قبل از بارداری سبک زندگی سالم تری داشته باشند، احتمال ابتلا آن ها به این بیماری را کاهش می دهند. برای این منظور زنان بهتر است قبل از بارداری راهکارهای زیر را در نظر بگیرند:

  • کاهش وزن اضافی قبل از بارداری
  • 30دقیقه فعالیت متوسط و ورزش در قبل و حتی دوران بارداری در بیشتر روزهای هفته
  • رژیم غذایی سالم حاوی غذاهای پر فیبر و کم چربی و کالری مانند میوه ها، سبزیجات و غلات کامل

آمادگی برای مراجعه به پزشک

دیابت بارداری | پزشکت

زنان باردار بهتر است برای آمادگی بیشتر در هنگام مراجعه به پزشک موارد زیر را در نظر بگیرند:

  • لیستی از علائم و اطلاعات شخصی کلیدی، از جمله فشارهای اساسی یا تغییرات اخیر زندگی را با نام تمام داروها، از جمله داروهای بدون نسخه و ویتامین ها یا مکمل هایی که مصرف می کنند را بنویسند و همراه داشته باشند.

برخی از سؤالات اساسی در مورد دیابت بارداری از پزشک بپرسیده شوند، عبارتند از:

  • در چه شرایطی نیاز به مصرف دارو دارم؟
  • برای کنترل شرایطم چه کاری می توانم انجام دهم؟
  • علائم هشدار دهنده ای که در صورت بروز باید به پزشک مراجعه کنم کدامند؟

پزشک ممکن است برای تشخیص بهتر برخی سوالات را از بیمار بپرسد، از جمله:

  • آیا عطش یا تکرر ادرار دارید؟
  • آیا سابقه خانوادگی ابتلا به دیابت دارید؟
  • آیا علائم غیرطبیعی دیگری را تجربه کرده اید؟
  • آیا در بارداری های قبلی مشکلات دیگری داشتید؟
  • آیا تا به حال وزن کم کرده اید یا اضافه وزن داشته اید؟
  • اگر فرزندان دیگری دارید، فرزند شما در هنگام تولد چقدر وزن داشته است؟
  • آیاد قبلاً باردار بوده اید؟ آیا در دوران بارداری قبلی به دیابت بارداری مبتلا شده اید؟

منابع:

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/gestational-diabetes/symptoms-causes/syc-20355339

https://www.nhs.uk/conditions/gestational-diabetes/

https://www.healthline.com/health/gestational-diabetes#diet

چرا پزشکت ؟ چرا مشاوره آنلاین ؟

اپلیکیشن پزشکت با ارائه مشاوره آنلاین (تصویری، صوتی و نوشتاری) در هر مکان و در هر لحظه از شبانه روز این امکان را به شما می دهد تا با پزشکان و مشاورین معتبر و برتر ارتباط مستقیم برقرار نموده و در هر زمینه ای از حوزه های پزشکی و سلامت مشاوره دریافت کنید. پزشکت با ارائه بسته های آموزشی، دانش کلی جامعه (بیماران، دانشجویان پزشکی و ...) را در زمینه: پزشکی، آشنایی با بیماری ها و راه های درمان آن و سبک زندگی سالم را ارتقا می بخشد. شبکه اجتماعی پزشکت مرجعی رایگان بوده که به پزشکان و مشاورین و تمامی کاربران این امکان را می دهد اطلاعات روز پزشکی و سلامت را در قالب پست های ویدیویی و متن به اشتراک بگذارند و تعامل مستقیم با یکدیگر برقرار نمایند. مزیت دریافت مشاوره آنلاین از پزشکت عبارت است از: صرفه جویی در زمان و هزینه، برطرف شدن نگرانی های بیمار در لحظه و امکان مطرح نمودن مسائلی که بیمار به صورت حضوری بنا به دلایلی نمی تواند مطرح کند. برای دانلود اپلیکیشن پزشکت به استورهای معتبر مراجعه نمایید و جهت اطلاعات بیشتر به قسمت دریافت پزشکت در صفحه نخست سایت مراجعه نمایید.