سرطان

شایع ترین عوارض پیوند مغز استخوان

شایع ترین عوارض پیوند مغز استخوان

شایع ترین عوارض پیوند مغز استخوان برای هر فرد متفاوت است و به نوع پیوند، سلامت عمومی بدن و سایر عوامل بستگی دارند. بسیاری از عوارض جانبی با گذشت زمان از بین می روند، اما برخی می توانند دائمی باشند. ایده خوبی است که قبل از شروع فرآیند پیوند با تیم مراقبت های بهداشتی خود در مورد تمام عوارض جانبی احتمالی مشورت کنید. مدیریت عوارض جانبی بخش مهمی از مراقبت و درمان سرطان است. این نوع مراقبت را مراقبت تسکینی یا  حمایتی می نامند. پیوند مغز استخوان، پیوند سلول های بنیادی نیز نامیده می شود، یک درمان پزشکی که جایگزین مغز استخوان با سلول های سالم می باشد. پیوند برای انواع خاصی از سرطان و سایر بیماری های مغز استخوان استفاده می شود و مانند هر درمان سرطانی، می تواند عوارض جانبی ایجاد کند.

عوارض پیوند اتولوگ چیست؟

پیوند سلول های بنیادی اتولوگ، پیوند خودکار یا نجات سلول های بنیادی نیز نامیده می شود. پیوند AUTO از سلول های بنیادی خود به عنوان سلول های جایگزین استفاده می کند. پس از انجام شیمی درمانی، یا بدون پرتودرمانی، پزشک آنها را به شما پس می دهد. بسیاری از عوارض جانبی پیوند خودکار مشابه عوارض جانبی شیمی درمانی و پرتودرمانی است. جدی ترین عارضه جانبی، خطر بالاتر عفونت ناشی از سطوح پایین گلبول های سفید خون است.

عفونت ها

شیمی درمانی و برخی درمان های دیگر، سیستم مبارزه با عفونت بدن را که سیستم ایمنی نامیده می شود، ضعیف می کند. این به ویژه در مورد درمان انجام شده برای پیوند مغز استخوان یا سلول بنیادی صادق است، زیرا مغز استخوان بخشی از سیستم ایمنی است. هنگامی که سیستم ایمنی بدن ضعیف می شود، بدن نمی تواند از خود در برابر میکروب ها محافظت کند. بیشتر این میکروب ها از قبل در بدن زندگی می کنند. وقتی سیستم ایمنی بدن قوی باشد، این میکروب ها شما را بیمار نمی کنند. اما پس از پیوند، می توانند باعث عفونت شوند.

خوشبختانه، درمان اکثر این عفونت ها با آنتی بیوتیک نسبتاً آسان است. پس از حدود 2 هفته از روز پیوند، سلول های سیستم ایمنی به نام نوتروفیل شروع به بهبود می کنند. نوتروفیل ها از برخی میکروب های رایج پیشگیری می کنند تا بیمار نشوید.

در چند هفته اول پس از پیوند بیشترین خطر عفونت را دارید. با این حال، سیستم ایمنی بدن احتمال دارد به زمان طولانی برای بهبودی پس از پیوند نیاز داشته باشد. شاید پس از پیوند مغز استخوان یا سلول های بنیادی به مدت یک سال یا بیشتر نیاز به مصرف دارو برای مبارزه با عفونت داشته باشید. تیم مراقبت های بهداشتی در مورد راه هایی برای کاهش خطر ابتلا به عفونت با انجام اقدامات احتیاطی در طول بهبودی صحبت می کند.

هم اکنون با مشاوران پزشکت مشاوره آنلاین بگیرید

سایر عوارض جانبی فوری

عوارض جانبی زیر می تواند بلافاصله پس از دوزهای بالای شیمی درمانی مورد استفاده برای پیوند خودکار ایجاد شود.

  • اسهال
  • خستگی
  • زخم در دهان
  • تهوع و استفراغ
  • سطوح پایین پلاکت ها، لخته شدن خون را دشوارتر می کند.
  • سطوح پایین گلبول های قرمز خون، باعث کم خونی می شود.

عوارض جانبی طولانی مدت

برخی از عوارض جانبی پیوند ماهها یا سالها بعد رخ می دهد. این موارد می تواند شامل موارد زیر باشد:

  • سرطان دیگر
  • مشکلات تیروئید
  • آسیب ریه یا استخوان
  • عوارض جنسی و یائسگی زودرس
  • ناباروری، یعنی توانایی باروری ندارید.
  • آب مروارید، یک بیماری چشمی که باعث تاری دید می شود.

تعداد کم گلبول های قرمز خون (کم خونی)

شایع ترین عوارض پیوند مغز استخوان

تعداد گلبول های قرمز خون شما پس از درمان کاهش می یابد. تیم پیوند شما تعداد گلبول های قرمز خون شما را هر روز بررسی می کند. اگر خیلی کم شود ممکن است احساس کنید:

  • خستگی
  • کمبود انرژی
  • بی نفس

ممکن است برای تکمیل گلبول های قرمز خون نیاز به تزریق خون داشته باشید. این باعث می شود تقریباً بلافاصله احساس بهتری داشته باشید. گاهی اوقات افراد به تزریق خون واکنش آلرژیک نشان می دهند. در صورت احساس گرما و لرز یا خارش، در اسرع وقت به پرستار یا پزشک خود اطلاع دهید. شما داروهایی برای توقف واکنش خواهید داشت. همچنین ممکن است پرستار شما سرعت انتقال خون را کاهش دهد.

خطر خونریزی

سطح پلاکت شما پس از درمان کاهش می یابد. پلاکت ها به لخته شدن خون کمک می کنند. سطح پلاکت پایین به این معنی است که شما در معرض خطر خونریزی هستید. ممکن است متوجه شوید که راحت تر از حالت عادی کبود می شوید.

اگر متوجه شدید فوراً به پرستار یا پزشک خود بگویید:

  • خونریزی بینی
  • خون در ادرار یا مدفوع شما
  • خونریزی لثه هنگام تمیز کردن دندان
  • کبودی یا لکه های کوچک قرمز تیره روی پوست شما

تیم درمانی شما ترتیبی برای انتقال پلاکت به شما خواهد داد. شما پلاکت ها را به صورت قطره ای در رگ خود دارید. حدود نیم ساعت طول می کشد. گاهی اوقات افراد به پلاکت ها واکنش نشان می دهند. این در آن زمان ناراحت کننده است اما به زودی می گذرد.

پس از پیوند سلول های بنیادی یا مغز استخوان ممکن است تعداد پلاکت های شما مدتی طول بکشد تا به حالت عادی برگردد. اگر سلول های بنیادی خود را داشته باشید (به جای سلول های بنیادی اهداکننده) ممکن است بهبودی بیشتر طول بکشد.

بیماری و اسهال

ممکن است پس از شیمی درمانی و رادیوتراپی احساس بیماری کنید. اما باید بعد از چند هفته احساس بهتری داشته باشید. متأسفانه درمان‌های دیگری که انجام می‌دهید، مانند آنتی‌بیوتیک‌ها می‌تواند باعث ایجاد احساس بیماری در شما شود. شما می توانید تا زمانی که به آنها نیاز دارید داروهای ضد بیماری داشته باشید.

ممکن است به عنوان واکنشی به رادیوتراپی یا شیمی درمانی دچار اسهال شوید. همچنین ممکن است به دلیل عفونت یا به دلیل ایجاد عوارض جانبی دیگری به نام بیماری پیوند در مقابل میزبان، آن را داشته باشید. اگر اسهال شدید است به پرستار یا پزشک خود اطلاع دهید. آنها به شما دارویی می دهند که کمک می کند. همچنین برای علت اصلی اسهال به درمان نیاز خواهید داشت.

درد دهان

شایع ترین عوارض پیوند مغز استخوان | پزشکت

درد دهان و زخم های دهان پس از پیوند بسیار شایع است. آنها می توانند به عنوان واکنشی به شیمی درمانی یا رادیوتراپی یا عفونت دهان ایجاد شوند. برای جلوگیری از عفونت می توانید دهانشویه و قرص های مکیدنی مصرف کنید. در صورت نیاز از مسکن بخواهید. مکیدن تکه های یخ گاهی می تواند به کاهش درد کمک کند.

مشکل در خوردن و آشامیدن

فقط بعد از پیوند اشتهای زیادی نخواهید داشت. وعده های غذایی کوچک را در طول روز امتحان کنید و هر زمان که هوس کردید بخورید. اگر نمی توانید زیاد غذا بخورید، متخصص تغذیه به شما نوشیدنی های پرکالری می دهد. یا ممکن است تغذیه مایع را از طریق لوله ای وارد شکم خود یا از طریق خط مرکزی خود داشته باشید.

احساس خستگی و فرسودگی

پس از پیوند، بسیار احساس خستگی و فرسودگی خواهید کرد. در هفته های دوم و سوم زمانی که تعداد سلول های خونی شما به پایین ترین حد خود می رسد، این وضعیت در بدترین حالت خود خواهد بود.

کم کم احساس خواهید کرد که انرژی بیشتری دارید. اما برای مدت طولانی پس از پیوند، بیش از حد معمول احساس خستگی خواهید کرد. این می تواند تا چند سال ادامه یابد.

از دست دادن باروری

یک عارضه جانبی طولانی مدت پیوند ناباروری است. این بدان معناست که دیگر نمی توانید باردار شوید یا به طور طبیعی صاحب فرزند شوید. این ناشی از تابش کل بدن و دوزهای بالای شیمی درمانی است.

برخی از افرادی که پیوند انجام داده اند به طور طبیعی بچه دار می شوند، اما این غیرعادی است. گاهی اوقات این امکان برای مردان و پسران نوجوان وجود دارد که قبل از شروع شیمی درمانی، اسپرم را ذخیره کنند. به این کار بانک اسپرم می گویند.

درمان می تواند باعث یائسگی زودرس برای زنان شود. ممکن است برای کمک به علائم، درمان جایگزین هورمونی (HRT) داشته باشید. برخی از زنان می توانند قبل از شروع درمان سرطان، جنین یا تخمک را ذخیره کنند، اما این همیشه امکان پذیر نیست. تحقیقات برای کمک به زنان پس از درمان سرطان همیشه در حال انجام است.

عوارض جانبی پیوند ALLO

شایع ترین عوارض پیوند مغز استخوان

پیوند آلوژنیک پیوند ALLO نیز نامیده می شود. در پیوند ALLO، سلول‌های جایگزین از شخص دیگری به نام اهداکننده می‌آیند. شما شیمی درمانی و گاهی پرتودرمانی می کنید تا بدن خود را برای دریافت سلول های سالم اهداکننده آماده کند. عوارض جانبی پیوند ALLO نیز مشابه عوارض جانبی شیمی درمانی و پرتو درمانی و این شامل خطر بالای عفونت است.  شاید عوارض جانبی ناشی از دریافت سلول های بنیادی فرد دیگری، از جمله خطر بالاتر عفونت و خطر بیماری پیوند در مقابل میزبان (GVHD) داشته باشید.

بسیاری از افراد “اثر سلول پیوند در مقابل سرطان” را همراه با GVHD دارند. به این دلیل که سلول های بنیادی جدید سلول های سرطانی را که هنوز در بدن هستند، شناسایی کرده و از بین می برند. این روش اصلی پیوند ALLO برای درمان سرطان هایی مانند لوسمی است.

عفونت

هنگامی که پیوند ALLO انجام می دهید، پزشک شما را با  پرتودرمانی یا سایر داروها شیمی درمانی، درمان می کند تا از تخریب سلول های جدید توسط سیستم ایمنی بدن  پیشگیری کند. این درمان‌ها بر سیستم ایمنی تأثیر می‌گذارند و خطر عفونت را افزایش می دهد.

در چند هفته اول پس از دریافت سلول های اهداکننده در معرض بیشترین خطر عفونت خواهید بود. این خطر با گذشت زمان کاهش می یابد، اما کاهش خطر عفونت، بخش مهمی از بهبودی طولانی مدت بیمار است.

بیماری پیوند در مقابل میزبان

اگر سلول‌های بنیادی اهداکننده به بدن حمله کنند و باعث التهاب شوند، GVHD رخ می دهد. حتی اگر اهداکننده  100% مطابقت داشته باشد، همچنان می توانید GVHD را دریافت کنید. تیم مراقبت های بهداشتی می تواند برای پیشگیری از GVHD دارویی بدهد. اگر همچنان GVHD را تجربه می کنید، پزشک داروهای بیشتری برای مدیریت این بیماری  می دهد. GVHD در برخی موارد می تواند خطرناک و جدی باشد.

دو نوع GVHD وجود دارد: حاد و مزمن. هر دو می توانند از خفیف تا شدید متغیر باشند.

GVHD حاد

این شکل از GVHD نسبتاً سریع و در 3 ماه اول پس از پیوند ALLO رخ می دهد و اغلب پوست، روده و کبد را درگیر می کند. این می تواند باعث بثورات، اسهال و یرقان شود. زردی یک مشکل کبدی است که باعث می شود پوست و سفیدی چشم زرد به نظر برسد.

درمان GVHD دارو برای مسدود کردن سلول های T است. سلول های T، گلبول های سفید خونی هستند که به سیستم ایمنی بدن در مبارزه با عفونت ها کمک می کنند. مسدود کردن آنها باعث می شود سیستم ایمنی پیوندی از حمله به سلول های بدن پیشگیری کند.

GVHD مزمن

GVHD مزمن معمولاً بیش از 3 ماه پس از پیوند ALLO ایجاد می شود. احتمال دارد چند ماه یا با بقیه عمر طول بکشد.

GVHD مزمن احتمال دارد علائمی ایجاد کند یا نیاز به درمان داشته باشد.  به عنوان مثال، ممکن است خشکی چشم و دهان داشته یا کبد کمی تحریک شده باشد. شاید شرایط دیگری داشته باشید، مانند از دست دادن  توانایی کشش پوست. به این حالت اسکلرودرمی می گویند. سایر مشکلات می تواند شامل درد مفاصل و عضلانی، کاهش وزن، عفونت و مشکل در تنفس باشد.

GVHD مزمن احتمال دارد با داروهایی به نام کورتیکواستروئیدها درمان شود. اگر این به خوبی جواب نداد، شاید از داروهای دیگری برای کاهش فعالیت سیستم ایمنی خود استفاده کنید.

سوالاتی که باید از تیم مراقبت های بهداشتی پرسید؟

مهم است که اغلب با تیم مراقبت های بهداشتی خود در مورد عوارض جانبی قبل، حین و بعد از پیوند صحبت کنید. این به شما کمک می کند اطلاعات را جمع آوری و در مورد درمان و مراقبت تصمیم گیری کنید. در اینجا چند سوال احتمالی برای پرسیدن وجود دارد.

  • به دنبال چه علائمی از عفونت باشم؟
  • آیا انجام پیوند بر زندگی جنسی من تأثیر می گذارد؟
  • چه زمانی می توانم عوارض جانبی را در طول این فرآیند تجربه کنم؟
  • در صورت بروز عوارض جانبی از پیوند خود با چه کسی تماس بگیرم؟
  • چه اقدامات احتیاطی برای پیشگیری از عفونت باید رعایت کنم؟ برای چه مدت؟
  • چه عوارض جانبی را باید فوراً به تیم مراقبت های بهداشتی خود بگویم؟
  • آیا قبل از شروع فرآیند پیوند آزمایشاتی برای بررسی سلامت عمومی خود خواهم داشت؟
  • چه عوارض جانبی خاصی در این نوع پیوند رایج است؟ چگونه می توان آنها را مدیریت یا تسکین داد؟
  • اگر پیوند ALLO داشته باشم، آیا دارویی برای پیشگیری از GVHD مصرف خواهم کرد؟
  • اگر من پیوند ALLO داشته باشم، علائم GVHD چیست که باید مراقب آن باشم؟
  • عوارض احتمالی دیررس پیوند چیست؟ چگونه می توان آنها را مدیریت یا تسکین داد؟
  • پیوند چه تاثیری بر زندگی روزمره من خواهد داشت؟ آیا می توانم کار کنم؟ ورزش کنم و فعالیت های منظم انجام دهم؟ یا، چه زمانی می‌توانم این فعالیت‌ها را در دوران نقاهت دوباره شروع کنم؟
  • آیا انجام این پیوند بر توانایی من برای داشتن فرزند در آینده تأثیر می گذارد؟ اگر چنین است، آیا باید قبل از شروع درمان با یک متخصص باروری صحبت کنم؟
سخن آخر

پیوند سلول های بنیادی یا مغز استخوان درمان های پیچیده ای هستند که خطر قابل توجهی از عوارض جدی را به همراه دارند. مهم است که قبل از شروع درمان از خطرات و فواید احتمالی آن آگاه باشید. به طور کلی، افراد جوان‌تری که هیچ بیماری جدی دیگری ندارند یا کسانی که از خواهر یا برادری نزدیک به هم پیوند دریافت می‌کنند، کمتر احتمال دارد مشکلات جدی را تجربه کنند. افرادی که پیوند سلول های بنیادی خود را دریافت می کنند (پیوند اتولوگ) نیز کمتر دچار عوارض جانبی جدی می شوند.

منابع :

https://www.cancer.net/navigating-cancer-care/how-cancer-treated/bone-marrowstem-cell-transplantation/side-effects-bone-marrow-transplant-stem-cell-transplant

https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/cancer-in-general/treatment/bone-marrow-stem-cell-transplants/side-effects

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا