محرک های مغز استخوان کدامند؟ 3 نوع داروی محرک

مغز استخوان، کارخانه حیاتی تولید سلول‌های خونی در بدن ماست و نقشی کلیدی در حفظ سلامت عمومی ایفا می‌کند؛ اما گاهی عملکرد این کارخانه با اختلال مواجه می‌شود و تولید سلول‌های خونی کاهش می‌یابد؛ در این شرایط محرک های مغز استخوان وارد عمل می‌شوند.

این مولکول‌ها، با تحریک تولید سلول‌های سفید، قرمز و پلاکت، نقشی حیاتی در بازگرداندن تعادل سیستم ایمنی و عملکرد خون دارند. شناخت درست این محرک‌ها و نحوه استفاده از آن‌ها می‌تواند تفاوت بزرگی در روند درمانی بیماران ایجاد کند و زندگی روزمره را تحت تأثیر مثبت قرار دهد.

اگر شما هم به دنبال بهبود سلامت خون خود یا عزیزانتان هستید، مشاوره تخصصی گام نخست است. تیم ما در پزشکت آماده است تا با بررسی دقیق وضعیت شما، تشخیص درست و ارائه راهکارهای درمانی مناسب، مسیر بهبود و سلامت مغز استخوان را هموار کند. با یک تماس ساده، می‌توانید اولین قدم را برای دریافت راهنمایی حرفه‌ای بردارید.

عملکرد مغز استخوان در بدن

شاید شما هم عکس مغز استخوان را دیده باشید. مغز استخوان، بافت اسفنجی نرمی است که در داخل استخوان‌های بزرگ بدن مانند لگن، ستون فقرات، دنده‌ها و استخوان‌های بلند بازو و ران قرار دارد. عملکرد اصلی مغز استخوان، تولید سلول‌های خونی است که به عنوان هماتوپوئز شناخته می‌شود.

این فرایند حیاتی شامل تولید سه نوع اصلی سلول خونی است: گلبول‌های قرمز که وظیفه حمل اکسیژن به سراسر بدن را بر عهده دارند، گلبول‌های سفید که بخشی از سیستم ایمنی بدن بوده و در مقابله با عفونت‌ها نقش دارند و پلاکت‌ها که در فرایند انعقاد خون و جلوگیری از خونریزی دخیل هستند.

مغز استخوان حاوی سلول‌های بنیادی خونساز است که توانایی تمایز به انواع مختلف سلول‌های خونی را دارد. این سلول‌های بنیادی به طور مداوم تکثیر و تمایز می‌یابند تا نیازهای بدن به سلول‌های خونی را تأمین کنند. سلامت و عملکرد مناسب مغز استخوان برای حفظ هموستاز و پاسخگویی به شرایط مختلف فیزیولوژیک و پاتولوژیک بدن ضروری است.

خدمات پزشک خانواده آنلاین پزشکت، امکان پیگیری راحت و منظم شرایط سلامتی تمام اعضای خانواده را فراهم کرده است. برای دریافت خدمات کلیک کنید.

محرک های مغز استخوان چه هستند؟

محرک های مغز استخوان دسته‌ای از عوامل هستند که تولید و بلوغ سلول‌های خونی در مغز استخوان را تحریک و تسریع می‌کنند. این عوامل می‌توانند به طور طبیعی در بدن تولید شده یا به صورت داروهای نوترکیب برای مصارف پزشکی سنتز شوند.

هدف از استفاده از محرک‌های مغز استخوان، افزایش تعداد سلول‌های خونی خاص در شرایطی است که تولید آن‌ها در بدن کاهش یافته یا نیاز به افزایش سریع آن‌ها وجود دارد. این شرایط می‌تواند شامل عوارض جانبی شیمی‌درمانی، نارسایی مغز استخوان، برخی از انواع کم‌خونی و آماده‌سازی برای پیوند مغز استخوان باشد.

بیش از ۱۶۸ پزشک آنلاین و آماده پاسخگویی

مشاوره آنلاین با بهترین متخصصان داخلی

گفتگو با پزشک

محرک های مغز استخوان با اتصال به گیرنده‌های خاص روی سلول‌های بنیادی و پیش‌ساز خونی در مغز استخوان، مسیرهای سیگنالینگ داخل سلولی را فعال کرده و منجر به تکثیر، تمایز و آزادسازی سلول‌های خونی بالغ به جریان خون می‌شوند.

چنانچه به دریافت مشاوره با پزشک برای کم خونی نیاز دارید، با پزشکان متخصص ما در پزشکت تماس بگیرید. برای رزرو نوبت کلیک کنید.

چه زمانی فرد به محرک مغز استخوان نیاز دارد؟

شرایط خاصی وجود دارد که در آنها بایستی مغز استخوان بیماران تحریک شود. از جمله این موارد در زیر بیان شده است.

1. افزایش تولید سلول‌های خونی

هنگامی که یک یا چند نوع از سلول‌های خونی کمتر از حد نرمال است یا پیش‌بینی می‌شود که به دلیل درمان‌های خاص کاهش یابد، محرک های مغز استخوان می‌توانند به افزایش تولید آن‌ها کمک کنند. این اقدام گاهی به‌ صورت پیشگیرانه و قبل از شروع درمان‌هایی مانند شیمی‌درمانی که می‌تواند به مغز استخوان آسیب برساند، انجام می‌شود.

در طول شیمی‌درمانی سیتوتوکسیک، پایش دقیق سطح نوتروفیل‌ها (نوعی گلبول سفید) اهمیت دارد؛ زیرا کاهش آن‌ها (نوتروپنی) خطر عفونت را به شدت افزایش می‌دهد. در صورت بروز نوتروپنی، به‌ویژه نوتروپنی عمیق، محرک های مغز استخوان می‌توانند به تسریع بهبودی و کاهش خطر عفونت کمک کنند.

اگر به مشاوره پزشکی فوری نیاز دارید، پزشکت به صورت 24 ساعته در خدمت شماست. برای استفاده از این خدمات این راهنما را بخوانید.

2. آمادگی برای اهدای سلول‌های بنیادی

افراد سالمی که داوطلب اهدای سلول‌های بنیادی هستند هم ممکن است برای افزایش تعداد سلول‌های بنیادی خونساز در جریان خون خود، تحت درمان با محرک های مغز استخوان قرار بگیرند.

این امر جمع‌آوری سلول‌های بنیادی را از طریق خون آسان‌تر کرده و به موفقیت پیوند کمک می‌کند. به‌ عنوان مثال اهدکنندگان سلول‌های بنیادی، معمولاً فیلگراستیم (یک فاکتور رشد) را برای چند روز قبل از اهدا دریافت می‌کنند.

انواع داروهای محرک مغز استخوان

داروهای محرک مغز استخوان معمولاً به‌صورت تزریق زیر جلدی یا داخل وریدی تجویز می‌شوند. انتخاب نوع دارو و دوز آن بستگی به شرایط بیمار و هدف درمان دارد. محرک های مغز استخوان انواع مختلفی داشته که هر کدام تولید نوع خاصی از سلول‌های خونی را بیشتر تحریک می‌کنند

1. فاکتورهای رشد گلبول‌های سفید (WBC)

داروهایی که برای رشد گلبول‌های سفید تزریق می‌شوند، در زیر شرح داده شده است.

فیلگراستیم و لنوگراستیم (G-CSFs)

به‌ طور اختصاصی تولید و بلوغ نوتروفیل‌ها را تحریک می‌کنند و در پیشگیری و درمان نوتروپنی ناشی از شیمی‌درمانی و سایر شرایط مؤثر هستند.

فاکتور محرک کلونی گرانولوسیت (G-CSF) یک سیتوکین است که به طور اختصاصی تولید و بلوغ گرانولوسیت‌ها، (نوعی از گلبول‌های سفید خون که نقش مهمی در مقابله با عفونت‌های باکتریایی و قارچی دارند) را تحریک می‌کند.

داروهای نوترکیب G-CSF مانند فیلگراستیم و لنوگراستیم به طور گسترده برای افزایش تعداد نوتروفیل‌ها (نوعی گرانولوسیت) در بیماران مبتلا به نوتروپنی ناشی از شیمی‌درمانی، پیوند مغز استخوان یا سایر شرایط پزشکی استفاده می‌شوند.

سارگراموستیم (GM-CSF)

طیف وسیع‌تری از گلبول‌های سفید و ماکروفاژها را تحریک می‌کند و در برخی موارد پس از پیوند مغز استخوان کاربرد دارد. فاکتور محرک کلونی گرانولوسیت – ماکروفاژ (GM-CSF) سیتوکین دیگری است که طیف وسیع‌تری از سلول‌های خونی از جمله گرانولوسیت‌ها (نوتروفیل‌ها، ائوزینوفیل‌ها، بازوفیل‌ها) و مونوسیت‌ها/ماکروفاژها را تحریک می‌کند.

GM-CSF همچنین می‌تواند سلول‌های پیش‌ساز خونی را تحریک کرده و در بهبود عملکرد ایمنی نقش داشته باشد. این دارو در برخی موارد پس از پیوند مغز استخوان و درمان علائم سرطان مغز استخوان کاربرد دارد.

پگفیلگراستیم

فرم طولانی‌ اثر G-CSF است که نیاز به دفعات کمتری برای تزریق دارد و اثری مشابه فیلگراستیم دارد.

مشاوره پزشکی آنلاین پزشکت در هر زمان و مکانی برای شما فعال است. برای دریافت نوبت آنلاین پزشک مورد نظر خود کلیک کنید.

2. فاکتورهای رشد گلبول‌های قرمز (RBC)

اریتروپویتین (EPO) و داربوپوئتین تولید گلبول‌های قرمز را تحریک می‌کنند و در درمان کم‌خونی ناشی از نارسایی مزمن کلیه و شیمی‌درمانی مؤثر هستند. اریتروپویتین (EPO) یک هورمون گلیکوپروتئینی است که عمدتاً توسط کلیه‌ها در پاسخ به کاهش سطح اکسیژن در خون تولید می‌شود.

EPO با تحریک مغز استخوان، تولید و بلوغ گلبول‌های قرمز خون (اریتروسیت‌ها) را افزایش می‌دهد. داروهای نوترکیب EPO مانند اپوئتین آلفا و داربوپوئتین آلفا برای درمان کم‌خونی ناشی از نارسایی مزمن کلیه، شیمی‌ درمانی و برخی دیگر از بیماری‌ها استفاده می‌شوند.

3. داروهای افزایش‌ دهنده پلاکت

رومیپلاستیم، الترومبوپگ، آواترومبوپگ و لوسوترومبوپگ مکانیسم‌های متفاوتی برای افزایش تولید پلاکت دارند و در درمان کاهش پلاکت ناشی از بیماری‌هایی مانند ترومبوسیتوپنی ایمنی (ITP) و گاهی اوقات شیمی‌ درمانی کاربرد دارند.

فاکتورهای رشد معمولاً از طریق تزریق در زیر پوست تجویز می‌شوند. برخی از این داروها نیز ممکن است که به صورت داخل وریدی تجویز شوند. تیم پزشکی معالج بیماران می‌تواند داروی مورد نیاز را با تزریق تجویز کرده و گاهی اوقات افراد و اعضای خانواده نیز یاد می‌گیرند که چگونه آن داروها را تجویز کنند.

چنانچه به خدمات پزشکی غیرحضوری احتیاج دارید، این راهنمای منتشر شده در پزشکت را مطالعه کنید.

کاربردهای بالینی محرک های مغز استخوان

محرک های مغز استخوان نقش مهمی در مدیریت و درمان بسیاری از شرایط پزشکی ایفا می‌کنند. یکی از مهم‌ترین کاربردهای آن‌ها، کاهش مدت و شدت نوتروپنی (کاهش تعداد نوتروفیل‌ها) در بیماران تحت شیمی‌ درمانی است که خطر عفونت‌های جدی را به طور قابل توجهی کاهش می‌دهد.

در پیوند مغز استخوان، این محرک‌ها به تسریع بازسازی سیستم خونساز بیمار پس از پیوند کمک می‌کنند. اریتروپویتین به طور گسترده در درمان کم‌خونی ناشی از نارسایی مزمن کلیه که یک عارضه شایع در این بیماران است، استفاده می‌شود و نیاز به تزریق خون را کاهش می‌دهد.

همچنین در برخی از انواع کم‌خونی‌های ناشی از بیماری‌های مزمن یا شیمی‌درمانی، EPO می‌تواند به بهبود سطح هموگلوبین و کاهش علائم کم‌خونی کمک کند. در موارد خاص، GM-CSF برای تحریک سیستم ایمنی پس از پیوند مغز استخوان یا در درمان برخی از بدخیمی‌های خونی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

عوارض جانبی و هشدارهای استفاده از محرک مغز استخوان

استفاده از محرک های مغز استخوان، همانند سایر داروها می‌تواند با عوارض جانبی همراه باشد. عوارض جانبی G-CSF و GM-CSF معمولاً شامل: درد استخوان، درد عضلانی، سردرد، تب و خستگی هستند. در موارد نادر، عوارض جدی‌تری مانند سندرم دیسترس تنفسی حاد (ARDS) یا پارگی طحال گزارش شده است.

اریتروپویتین می‌تواند منجر به افزایش خطر لخته شدن خون، افزایش فشار خون و در برخی بیماران مبتلا به سرطان، تسریع رشد تومور شود. قبل از شروع درمان با محرک های مغز استخوان، پزشک باید به دقت سابقه پزشکی بیمار را بررسی کرده و مزایا و خطرات احتمالی را ارزیابی کند.

در طول درمان، نظارت دقیق بر وضعیت بیمار و انجام آزمایش‌های خون منظم برای ارزیابی پاسخ درمانی و تشخیص زودهنگام عوارض جانبی احتمالی ضروری است؛ همچنین بیماران باید در مورد علائم هشداردهنده عوارض جانبی آگاه شده و در صورت بروز آن‌ها، فوراً به پزشک اطلاع دهند.

زمان مشورت با پزشک در استفاده از داروهای محرک مغز استخوان

اگر از داروهای تحریک کننده مغز استخوان استفاده می‌کنید، در صورت شروع علائم نگران کننده، به پزشک خود اطلاع دهید. به این ترتیب، در صورت تجربه هر یک از موارد زیر فوراً با پزشک معالج خود تماس بگیرید:

• تنگی نفس
• افزایش ضربان قلب
• لرز که جزو علائم احتمالی عفونت است.
• ظاهر شدن هرگونه جوش بر روی پوست
• خونریزی که حتی بعد از چند دقیقه قطع نمی‌شود.
• ابتلا به تب 38 درجه سانتیگراد یا بالاتر

مشاوره فوری پزشکی درباره عملکرد مغز استخوان در پزشکت

در صورت داشتن هرگونه سوال یا نگرانی در مورد عملکرد مغز استخوان، محرک‌های آن و کاربردهای بالینی آن‌ها، پیشنهاد می‌شود که از طریق اپلیکیشن پزشکت با متخصصان خون و آنکولوژی مشورت کنید. این امکان به شما اجازه می‌دهد تا در هر ساعت از شبانه‌ روز، به صورت تلفنی با پزشکان مجرب ما ارتباط برقرار کرده و پاسخ سوالات خود را دریافت کنید. سلامت شما مهم‌ترین اولویت ماست.