ناتوانی ذهنی

اگر فرزند شما مبتلا به ناتوانی ذهنی می باشد، ممکن است مغز آن ها به درستی تشکیل نشده، یا به نوعی آسیب دیده باشد. همچنین ممکن است مغز آن ها در محدوده طبیعی عملکردهای فکری و تطبیقی ​​کار نکند. هم از نظر ضریب هوشی ضعیف هستند و هم در تنظیم زندگی روزمره دچار مشکلات می باشند. همچنین ممکن است ناتوانی در یادگیری، گفتار، روابط اجتماعی و وضعیت جسمی وجود داشته باشد. ناتوانی ذهنی یا عقب ماندگی ذهنی با هوش پایین یا عدم مهارت لازم برای زندگی روزمره مشخص می شود. افراد دارای معلولیت فکری مهارت ها را آهسته تر یاد می گیرند. درجات مختلفی از ناتوانی ذهنی، از خفیف تا عمیق وجود دارد.

افراد مبتلا به ناتوانی ذهنی، در دو زمینه محدودیت دارند که عبارتند از:

ناتوانی ذهنی | پزشکت

عملکرد فکری یا IQ: توانایی فرد در یادگیری، استدلال، تصمیم گیری و حل مشکلات.

رفتارهای سازگارانه: مهارت هایی که برای زندگی روزمره لازم هستند، توانایی برقراری ارتباط مؤثر، تعامل با دیگران و مراقبت از خود.

هم اکنون با مشاوران پزشکت مشاوره آنلاین بگیرید

ضریب هوشی با آزمایش ضریب هوشی اندازه گیری می شود. ضریب هوشی متوسط ​​100 است و نمره بیشتر افراد بین 85 تا 115 می باشد. فرد اگر دارای ضریب هوشی کمتر از 70  باشد، معلول ذهنی شناخته می شود.

برای سنجش رفتارهای سازگارانه کودک، مهارت های کودک را باید در نظر گرفت و آن ها را با سایر کودکان هم سن و سالش مقایسه کرد. مواردی مانند:

  • توانایی غذا خوردن یا لباس پوشیدن کودک به تنهایی
  • توانایی کودک در برقراری ارتباط با دیگران و درک آن ها
  • نحوه تعامل کودک با خانواده، دوستان و سایر کودکان هم سن و سال خودش

به نظر می رسد، عقب ماندگی ذهنی حدود 1٪ از جمعیت را تحت تأثیر قرار داده است. از افراد مبتلا، 85 درصد ناتوانی ذهنی خفیف دارند که برای یادگیری اطلاعات یا مهارت های جدید کمی کندتر از حد متوسط ​​هستند. با حمایت مناسب و سالم، بیشتر افراد با ناتوانی خفیف قادر خواهند بود به طور مستقل زندگی کنند.

علائم ناتوانی ذهنی

ناتوانی ذهنی | پزشکت

بسیاری از علائم مختلف ناتوانی ذهنی در کودکان وجود دارد که بستگی به شدت ناتوانی دارد.

علائم ممکن است در دوران طفولیت ظاهر شود، یا ممکن است تا زمانی که کودک به سن مدرسه نرسد، مشخص و شناسایی نشود.

برخی از شایع ترین علائم عبارتند از:

  • مشکلات رفتاری
  • دیر صحبت کردن یا مشکل در تکلم
  • مشکل در به خاطر سپردن و یادگیری
  • مشکل در حل مسئله یا تفکر منطقی
  • غلتیدن، نشستن و راه رفتن دیر هنگام
  • تاخیر در یادگیری و تسلط بر لباس پوشیدن و غذاخوردن

در كودكان دارای ناتوانی ذهنی شدید یا عمیق، ممکن است سایر مشکلات سلامت  شامل: تشنج، اختلالات خلقی، اختلال در مهارت های حرکتی، مشکلات بینایی یا مشکلات شنوایی وجود داشته باشد.

موارد شدید عقب ماندگی ذهنی ممکن است پس از تولد تشخیص داده شود.

اختلالات رفتاری در کودکان با  معلولیت ذهنی

  • پرخاشگری
  • وابستگی
  • انصراف از فعالیت های اجتماعی
  • افسردگی در دوران نوجوانی و نوجوانی
  •  آسیب زدن به خود
  • سرسختی
  • عزت نفس کم
  • ناامیدی
  • اختلالات روانی

برخی از افراد، دارای ناتوانی ذهنی نیز ممکن است خصوصیات جسمی خاصی از جمله قد کوتاه یا ناهنجاری های صورت داشته باشند.

انواع ناتوانی ذهنی

ناتوانی ذهنی | پزشکت

بر اساس ضریب هوشی کودک و میزان سازگاری اجتماعی، علائم به چهار سطح تقسیم می شود.

ناتوانی ذهنی خفیف

برخی از علائم ناتوانی ذهنی خفیف شامل موارد زیر است:

  • تاخیر در تکلم
  • زندگی نسبتا مستقل در سنین بزرگسالی
  • مشکل در خواندن و نوشتن
  • پذیرش مسئولیت در ازدواج یا فرزند پروری
  • نیازمند برنامه های آموزش تخصصی می باشد.
  • داشتن ضریب هوشی از 50 تا 69

ناتوانی ذهنی متوسط

اگر فرزند شما دارای ناتوانی ذهنی از نوع متوسط باشد، ممکن است برخی از علائم زیر را نشان دهد:

  • تاخیر در درک و استفاده از زبان
  • مشکل در برقراری روابط
  • یادگیری مهارت های خواندن، نوشتن و شمارش اولیه
  • عموماً ضریب هوشی بین  35 تا 49 می باشد.

ناتوانی ذهنی شدید

علائم ناتوانی ذهنی شامل موارد زیر است:

  • اختلال قابل توجه در شناسایی محرک های شنوایی، چشایی، بویایی و لامسه
  • آسیب شدید و یا غیر طبیعی سیستم عصبی مرکزی آن ها
  • عموماً ضریب هوشی بین  20 تا 34 می باشد.

علائم ناتوانی ذهنی عمیق

علائم شناسه عمیق عبارتند از:

  • بی اختیاری ادرار و مدفوع
  • عدم تحرک
  • نیاز به کمک و نظارت مداوم
  • ضریب هوشی کمتر از 20
  • ارتباطات غیر کلامی بسیار محدود
  • ناتوانی در مراقبت از نیازهای خود به طور مستقل

سایر ناتوانی های فکری

افراد غالباً دچار اختلالات جسمی، دچار کم شنوایی، غیر کلامی یا ناتوانی جسمی هستند.

ناتوانی ذهنی نامشخص

درصورتی که فرزندتان علائم ناتوانی ذهنی را نشان بدهد، اما پزشکتان اطلاعات کافی برای تعیین میزان ناتوانی فرد را نداشته باشد، به عنوان ناتوانی ذهنی نا مشخص تعریف می شود.

علت ناتوانی ذهنی

هر عاملی که در رشد عادی مغز اختلال ایجاد می کند، می تواند باعث ناتوانی ذهنی شود.

شایع ترین علل ناتوانی ذهنی عبارتند از:

  • استرس قبل از تولد، مانند عفونت در مصرف الکل، داروها، یا سایر سموم توسط مادر در دوران حاملگی
  • استرس در هنگام تولد، مانند کم بود اکسیژن یا زایمان زودرس
  • اختلالات ارثی، مانند فنیل کتونورییا (PKU) یا بیماری Tay-Sachs
  • ناهنجاری های کروموزومی مانند سندرم داون
  • مسمومیت با سرب یا جیوه
  • سوء تغذیه شدید یا سایر موارد مربوط به رژیم غذایی مادر
  • موارد شدید ابتلا به بیماریهای اولیه کودکی، مانند سرفه، سرخک یا مننژیت

در دو سوم كودكانی كه ناتوانی ذهنی دارند علت آن ناشناخته است.

پیشگیری ناتوانی ذهنی

ناتوانی ذهنی | پزشکت

برخی از دلایل ناتوانی ذهنی قابل پیشگیری هستند. شایع ترین آن ها سندرم الکل جنین است، بنابراین زنان باردار نباید الکل بنوشند.

مراقبت مناسب در دوران بارداری، مصرف صحیح ویتامین قبل از تولد و واکسینه شدن در برابر برخی از بیماری های عفونی می تواند خطر ابتلا فرزند شما به ناتوانی های ذهنی را کاهش دهد.

در خانواده هایی که سابقه اختلالات ژنتیکی دارند، فبل از شروع بارداری بهتر است والدین آزمایش ژنتیکی انجام دهند.

تست های خاصی مانند سونوگرافی و آمنیو سنتز نیز می تواند در دوران بارداری انجام شود تا مشکلات مرتبط با ناتوانی ذهنی تشخیص داده شوند. اگرچه آزمایشات ممکن است مشکلات را قبل از تولد شناسایی کنند، اما نمی توانند آن ها را درمان کنند.

تشخیص ناتوانی ذهنی

ناتوانی ذهنی | پزشکت

برای تشخیص هویت اطرافیان ، فرزند شما باید دارای ذهنی متوسط باشد.

ناتوانی ذهنی ممکن است به دلایل مختلف مشکوک باشد. اگر کودک ناهنجاری های جسمی داشته باشد که نشان دهنده اختلال ژنتیکی یا متابولیکی است، ممکن است آزمایش های مختلفی برای تأیید تشخیص انجام شود. آزمایش ها شامل: آزمایش خون، آزمایش ادرار، آزمایشات تصویربرداری برای جستجوی مشکلات ساختاری در مغز یا الکتروانسفالوگرام (EEG) برای جستجوی شواهد مربوط به تشنج می باشد.

در کودکانی که در رشد خود تاخیر دارند، پزشکتان برای رد سایر مشکلات از جمله مشکلات شنوایی و اختلالات عصبی آزمایشات جانبی دیگر تجویز می کند.

اگر دلیل دیگری برای تأخیر پیدا نشود، کودک برای آزمایش رسمی به مراکز خاص ارجاع داده می شود.

سه عامل در تشخیص ناتوانی ذهنی نقش موثری دارد: مشورت با والدین، ​​مشاهده رفتارهای کودک و آزمایش هوش ،کودک اگر دارای ضعف در هر ضریب هوشی و رفتارهای سازگار باشد، معلول ذهنی محسوب می شود. اگر فقط یک عامل دیده شود، کودک معلول ذهنی محسوب نمی شود.

پیش آگهی ناتوانی ذهنی

ناتوانی ذهنی | پزشکت

هنگامی که عقب ماندگی ذهنی با سایر مشکلات جسمی جدی همراه باشد، ممکن است فرزند شما امید به زندگی زیر متوسط داشته باشد. با این حال، اگر فرزند شما دارای سلامت جسمی میانه تا متوسط باشد، احتمالاً امید به زندگی نسبتاً عادی خواهد داشت. وقتی فرزند شما بزرگ شد، ممکن است آن ها بتوانند کار کنند که در این صورت نوع عقب ماندگی ذهنی، آن ها را بهبود بخشد، مستقل زندگی کند و از خود مراقبت کند.

خدمات مورد نیاز برای افراد ناتوان ذهنی

ناتوانی ذهنی | پزشکت

برای نوزادان و کودکان نوپا برنامه های حمایتی اولیه در دسترس است.

اقدامات اولیه ممکن است شامل: گفتار درمانی، کار درمانی، فیزیوتراپی، مشاوره خانوادگی، آموزش با وسایل کمکی ویژه یا خدمات تغذیه ای باشد.

کودکان در سن مدرسه با معلولیت فکری (از جمله پیش دبستانی ها) از طریق سیستم مدارس دولتی واجد شرایط دریافت آموزش ویژه می باشند. در قوانین آموزش افراد دارای معلولیت (IDEA) اجباری شده است. والدین و مربیان با یکدیگر همکاری می کنند تا یک برنامه آموزش فردی یا IEP ایجاد کنند، که نیازهای کودک و خدماتی را که کودک در مدرسه نیاز دارند، را دریافت کنند.

آموزش ویژه، باعث ایجاد سازگاری، یادگیری و اصلاحات رفتاری می شود که می تواند باعث موفقیت کودک معلول ذهنی شود.

مراحل کمک به کودک معلول ذهنی شما شامل موارد زیر است:

  • در صورت لزوم فقط کودک را راهنمایی کنید و هنگامی که او کاری را خوب انجام می دهد، بازخورد مثبت نشان دهید.
  • با والدین دیگر فرزندان معلول ذهنی آشنا شوید. آن ها می توانند منبع خوبی برای مشاوره و پشتیبانی عاطفی باشند.
  • در مورد ناتوانی های فکری همه چیز ممکن را یاد بگیرید. هرچه بیشتر یادبگیرید، بهتر می توانید به فرزندتان کمک کنید.
  • استقلال فرزندتان را تایید کنید و بگذارید کودک چیزهای جدید را امتحان کرده و او را تشویق کنید کارهایش را خودش انجام بدهد.
  • کودک خود را، درگیر فعالیت های گروهی کنید. برگزاری کلاس های هنری یا شرکت در مسابقات ورزشی به کودک شما در یادگیری مهارت های اجتماعی کمک می کند.
  • با برقراری ارتباط با معلمان فرزندتان، می توانید پیشرفت های او را دنبال نموده و آنچه را که فرزند در مدرسه یاد می گیرد، از طریق تمرین در خانه تقویت کنید.

منابع:

https://www.webmd.com/parenting/baby/intellectual-disability-mental-retardation#1

https://www.healthline.com/health/mental-retardation#outlook