اضطراب بازگشت به مدرسه در کودکان؛ نشانه‌ها و راهکار برای والدین

اگر کودک شما با نزدیک شدن به زمان مدرسه گریه می کند، به شما می چسبد، از دل درد شکایت دارد یا مدام می گوید نمی خواهد به مدرسه برود، ممکن است با اضطراب بازگشت به مدرسه روبه رو باشد. این نگرانی در شروع سال تحصیلی، پس از تعطیلات طولانی یا هنگام ورود به مدرسه و کلاس جدید بیشتر دیده می شود. در بسیاری از کودکان، این احساس با کمی زمان و حمایت درست کاهش پیدا می کند؛ اما اگر ترس شدید باشد یا زندگی روزمره و حضور در کلاس را مختل کند، باید علت آن جدی تر توسط متخصص کودکان بررسی شود.

درگیرِ این مشکلی یا سوالی داری؟

همین حالا، فوری و آنلاین، مشاورتو با متخصصان اطفال بگیر.

بیش از ۱۶۸ پزشک آنلاین و آماده پاسخگویی

دریافت مشاوره

اضطراب بازگشت به مدرسه در کودکان چیست؟

اضطراب بازگشت به مدرسه به نگرانی و ترسی گفته می شود که کودک هنگام فکر کردن به مدرسه، آماده شدن برای رفتن یا جدا شدن از والدین تجربه می کند. این اضطراب ممکن است از چند روز پیش از شروع کلاس ها آغاز شود یا هر روز صبح، هنگام پوشیدن لباس مدرسه و خروج از خانه شدت بگیرد.

برای بعضی کودکان، مسئله اصلی دور شدن از پدر و مادر است. برخی دیگر از معلم جدید، امتحان، پاسخ دادن در کلاس، پیدا کردن دوست یا پذیرفته نشدن در جمع همسالان می ترسند. تجربه قلدری، مشکلات یادگیری و تغییرات خانوادگی نیز می توانند در این نگرانی نقش داشته باشند.

مهم است بدانیم که هر کودک مضطربی دچار اختلال اضطرابی نیست. کمی نگرانی در موقعیت های تازه طبیعی است؛ اما وقتی ترس ادامه پیدا می کند، شدت می گیرد یا مانع حضور کودک در مدرسه و فعالیت های عادی او می شود، به حمایت بیشتری نیاز دارد.

نشانه های اضطراب مدرسه در کودکان چیست؟

بیشتر بخوانید: آنفولانزا و کرونا در بارداری

اضطراب همیشه با گفتن جمله «من می ترسم» مشخص نمی شود. کودکان، به ویژه در سنین پایین، ممکن است احساسات خود را به شکل گریه، عصبانیت، شکایت جسمی یا امتناع از انجام کارهای روزمره نشان دهند.

برای آشنایی با محصولات سلامت و مراقبت و دریافت راهنمایی، شماره‌تان را ثبت کنید تا با شما تماس بگیریم. برای اطلاعات بیشتر درباره چای سبز و سایر محصولات، روی لینک کلیک کنید.

ثبت شماره تماس

نشانه های رایج اضطراب بازگشت به مدرسه عبارت اند از:

• گریه و بی قراری: کودک هنگام بیدار شدن، پوشیدن لباس مدرسه یا خداحافظی با والدین گریه می کند.
• چسبیدن به والدین: از جدا شدن خودداری می کند یا مدام می خواهد مطمئن شود که پدر یا مادر به دنبالش برمی گردند.
• دل درد، سردرد یا حالت تهوع: این علائم ممکن است پیش از مدرسه شدت بگیرند و در تعطیلات کمتر شوند.
• اختلال خواب: کودک دیر به خواب می رود، کابوس می بیند یا درباره اتفاقات روز بعد نگران است.
• بهانه آوردن برای نرفتن: ممکن است بگوید مدرسه خسته کننده است، معلم را دوست ندارد یا احساس بیماری می کند.
• تحریک پذیری و پرخاشگری: هنگام صحبت درباره مدرسه عصبانی می شود یا واکنش شدیدی نشان می دهد.
• نگرانی درباره عملکرد تحصیلی: از اشتباه کردن، نمره بد گرفتن یا پاسخ ندادن به سوال های معلم می ترسد.
• کناره گیری از همسالان: از زنگ تفریح، کار گروهی یا روبه رو شدن با همکلاسی ها اجتناب می کند.

وجود این نشانه ها به تنهایی ثابت نمی کند که علت مشکل اضطراب است. برای مثال، دل درد ممکن است علت جسمی داشته باشد و ترس از مدرسه نیز گاهی به تجربه ناخوشایندی در محیط آموزشی مربوط می شود. بنابراین، باید به الگوی تکرار علائم و شرایطی که آنها را تشدید می کند توجه کرد.

چرا کودک از رفتن به مدرسه می ترسد؟

بیشتر بخوانید: 26 ماده ممنوعه غذایی در بارداری

برای کمک به کودک، پیش از هر چیز باید بفهمیم چه چیزی مدرسه را برای او نگران کننده کرده است. یک راهکار واحد برای همه کودکان وجود ندارد؛ زیرا علت اضطراب یک کودک ممکن است با کودک دیگر کاملا متفاوت باشد.

۱. ترس از جدا شدن از والدین

این حالت در کودکان کم سن، به ویژه هنگام ورود به پیش دبستانی یا کلاس اول، بیشتر دیده می شود. کودک ممکن است نگران باشد که والدینش برنگردند، اتفاقی برای آنها بیفتد یا در محیط جدید تنها بماند. گاهی این نگرانی پس از تعطیلات طولانی یا تجربه یک بیماری و ماندن در خانه شدت می گیرد.

۲. ترس از محیط جدید و افراد ناآشنا

تغییر مدرسه، کلاس، معلم یا دوستان می تواند برای کودک استرس زا باشد. او ممکن است نداند کلاس کجاست، در زنگ تفریح با چه کسی بازی کند یا در موقعیت های تازه چگونه رفتار کند. آشنا شدن تدریجی با محیط و افراد می تواند این نگرانی را کاهش دهد.

۳. نگرانی از درس، امتحان و اشتباه کردن

بعضی کودکان تصور می کنند باید همیشه بهترین نمره را بگیرند یا هیچ اشتباهی نکنند. ترس از سرزنش شدن، مقایسه با دیگران یا ناامید کردن والدین ممکن است باعث شود مدرسه را با فشار و شکست مرتبط بدانند.

برای آشنایی با محصولات سلامت و مراقبت و دریافت راهنمایی، شماره‌تان را ثبت کنید تا با شما تماس بگیریم.

مشاهده‌ی محصولات

در این شرایط، تاکید مداوم بر نمره و عملکرد می تواند اضطراب را بیشتر کند. کودک نیاز دارد بداند که اشتباه کردن بخشی از یادگیری است و ارزش او به نمراتش وابسته نیست.

۴. مشکل با همکلاسی ها یا تجربه قلدری

گاهی علت واقعی امتناع کودک از مدرسه، تمسخر شدن، طرد شدن از گروه دوستان، تهدید یا آزار همکلاسی هاست. کودک ممکن است به دلیل ترس یا خجالت درباره این اتفاقات حرف نزند و به جای آن، از دل درد یا خستگی شکایت کند.

اگر کودک به طور ناگهانی از مدرسه ای که قبلا دوست داشته دوری می کند، درباره دوستانش کمتر حرف می زند یا رفتارش تغییر کرده است، بهتر است با آرامش درباره روابط او در مدرسه سوال کنید و در صورت نیاز با معلم یا مسئول مربوطه صحبت کنید.

۵. تجربه ناخوشایند با معلم یا قوانین مدرسه

ترس از تنبیه، تحقیر شدن، پاسخ دادن در کلاس یا درخواست کمک از معلم می تواند حضور در مدرسه را دشوار کند. بهتر است بدون قضاوت، تجربه کودک را بشنوید و در صورت مطرح شدن مشکل مشخص، آن را با مدرسه در میان بگذارید.

۶. تغییرات خانوادگی و فشارهای بیرونی

جدایی والدین، جابه جایی خانه، از دست دادن یکی از نزدیکان یا تغییرات مهم دیگر ممکن است احساس امنیت کودک را تحت تاثیر قرار دهد. در چنین شرایطی، بازگشت به مدرسه می تواند فشار بیشتری ایجاد کند؛ حتی اگر کودک نتواند علت نگرانی خود را توضیح دهد. اگر تنش های خانوادگی نیز بر وضعیت کودک اثر گذاشته اند، مشاوره خانواده می تواند به والدین کمک کند راه های مناسب تری برای حمایت از او پیدا کنند.

اگر کودک صبح ها به دلیل دل درد یا سردرد به مدرسه نمی رود چه کنیم؟

دل درد، سردرد، تهوع و سرگیجه ممکن است هنگام اضطراب ظاهر شوند. وقتی کودک نگران است، بدن او نیز می تواند واکنش نشان دهد؛ بنابراین این شکایت ها لزوما ساختگی یا بهانه نیستند.

با این حال، نباید هر علامت جسمی را به اضطراب نسبت داد. اگر علائم تکرار می شوند، شدید هستند یا با نشانه های دیگری همراه شده اند، ارزیابی پزشکی برای بررسی علت جسمی لازم است. در صورت نیاز می توانید از مشاوره آنلاین با پزشک عمومی برای بررسی اولیه علائم جسمی کمک بگیرید.

اگر مشکل جسمی مشخصی پیدا نشود و علائم عمدتا پیش از مدرسه رخ دهند، بهتر است بررسی کنید چه چیزی کودک را نگران می کند. از او بپرسید: «وقتی به مدرسه فکر می کنی، کدام قسمت بیشتر اذیتت می کند؟» این سوال معمولا مفیدتر از پرسیدن مکرر «چرا نمی خواهی بروی؟» است.

اگر کودک به دلیل اضطراب مرتب در خانه بماند، ممکن است بازگشت به مدرسه برایش دشوارتر شود؛ زیرا فرصت تجربه موقعیت و یادگیری کنار آمدن با نگرانی را از دست می دهد. بهتر است با همراهی خانواده و مدرسه، برنامه ای متناسب با شرایط کودک برای حضور منظم او تنظیم شود.

۸ راهکار موثر برای کاهش اضطراب بازگشت به مدرسه

بیشتر بخوانید: صبحانه سالم برای دانش اموزان

والدین می توانند با ایجاد احساس امنیت، شنیدن نگرانی های کودک و آماده سازی تدریجی او، شروع مدرسه را آسان تر کنند. هدف این نیست که کودک هرگز نترسد؛ هدف این است که یاد بگیرد با وجود نگرانی، قدم های لازم را بردارد.

۱. احساس کودک را جدی بگیرید

وقتی کودک می گوید از مدرسه می ترسد، به جای گفتن «چیزی نیست» یا «این که ترس ندارد»، احساس او را بپذیرید. می توانید بگویید: «می فهمم که رفتن به کلاس جدید برات سخته. بیا ببینیم چه چیزی بیشتر نگرانت می کند.»

پذیرفتن احساس به معنای تایید ماندن در خانه نیست؛ بلکه به کودک نشان می دهد برای بیان نگرانی هایش می تواند به شما اعتماد کند.

۲. درباره علت ترس با سوال های ساده صحبت کنید

به جای بازجویی یا پرسیدن چندین سوال پشت سر هم، در زمان آرام و بدون عجله با کودک صحبت کنید. می توانید بپرسید از کدام بخش روز مدرسه خوشش نمی آید، آیا کسی ناراحتش کرده یا بیشتر نگران دور شدن از شماست.

اگر کودک نمی تواند توضیح دهد، اصرار نکنید. گاهی نقاشی کردن، بازی یا صحبت در حین یک فعالیت روزمره به او کمک می کند راحت تر احساسش را بیان کند.

۳. پیش از شروع مدرسه، او را با محیط آشنا کنید

اگر امکان دارد، مسیر مدرسه را با کودک تمرین کنید، درباره برنامه روزانه توضیح دهید و وسایل مدرسه را با مشارکت او آماده کنید. در صورت هماهنگی با مدرسه، دیدن کلاس یا آشنا شدن با معلم پیش از شروع رسمی نیز می تواند کمک کننده باشد.

وقتی کودک بداند قرار است کجا برود و چه اتفاقی می افتد، موقعیت برایش قابل پیش بینی تر می شود.

۴. برنامه خواب و صبح ها را منظم کنید

چند روز پیش از شروع مدرسه، ساعت خواب و بیداری را به تدریج به زمان مورد نیاز نزدیک کنید. آماده کردن لباس و کیف در شب قبل، داشتن زمان کافی برای صبحانه و پرهیز از عجله صبحگاهی می تواند تنش خانواده را کمتر کند.

اگر هر صبح با فریاد، تهدید و عجله شروع شود، کودک ممکن است مدرسه را با تجربه ای ناخوشایند پیوند دهد. برنامه ای ساده و قابل پیش بینی به او کمک می کند احساس کنترل بیشتری داشته باشد.

۵. خداحافظی را کوتاه، آرام و قابل اعتماد نگه دارید

اگر کودک هنگام جدا شدن گریه می کند، خداحافظی طولانی یا بازگشت های مکرر ممکن است جدایی را دشوارتر کند. با لحنی آرام و مطمئن به او بگویید چه زمانی دنبالش می آیید و به قول خود عمل کنید.

برای مثال: «می دانم دلت برام تنگ می شود. بعد از تمام شدن مدرسه می آیم دنبالت.» سپس خداحافظی کنید و اجازه دهید معلم یا فرد مورد اعتماد در مدرسه به کودک کمک کند وارد فعالیت شود.

۶. به جای فشار برای نترسیدن، شجاعت او را تقویت کنید

به جای اینکه فقط زمانی کودک را تحسین کنید که هیچ گریه ای نمی کند، تلاش های کوچک او را ببینید. اگر با وجود نگرانی وارد کلاس شد، از او برای همین قدم مشخص تعریف کنید.

مثلا بگویید: «می دانم امروز جدا شدن برات سخت بود، اما وارد کلاس شدی و تلاشت رو کردی.» این بازخورد به کودک کمک می کند متوجه شود می تواند با وجود احساس ترس نیز از پس موقعیت بربیاید.

۷. با معلم و مدرسه همکاری کنید

اگر اضطراب کودک ادامه دارد، موضوع را با معلم یا مشاور مدرسه در میان بگذارید. ممکن است یک دوست برای همراهی در ورود به کلاس، استقبال معلم در ورودی یا برنامه ای برای برخورد با قلدری به کودک کمک کند.

اگر علت اضطراب، مشکل یادگیری یا تجربه ناخوشایندی در مدرسه است، صرفا تشویق کودک به تحمل شرایط کافی نیست؛ باید خود مشکل نیز بررسی و تا حد امکان برطرف شود.

۸. از تهدید، مقایسه و سرزنش پرهیز کنید

جملاتی مانند «بچه های دیگر گریه نمی کنند»، «اگر نروی تنبیه می شوی» یا «این قدر لوس نباش» ممکن است احساس شرم و ناامنی کودک را بیشتر کنند. همچنین وعده دادن پاداش های بزرگ برای هر روز مدرسه رفتن، بدون بررسی علت اضطراب، لزوما مشکل را حل نمی کند.

بهتر است همدل و در عین حال ثابت قدم باشید: احساس کودک را بپذیرید، برای حضور در مدرسه برنامه داشته باشید و در صورت نیاز از متخصص کمک بگیرید.

آیا باید اجازه دهیم کودک به دلیل اضطراب در خانه بماند؟

پاسخ به شدت اضطراب و علت آن بستگی دارد. اگر کودک بیماری جسمی دارد، باید مطابق توصیه پزشکی استراحت کند. اما اگر هر بار به دلیل ترس از مدرسه در خانه بماند، ممکن است اجتناب از موقعیت نگران کننده تقویت شود و بازگشت به مدرسه دشوارتر شود.

در اضطراب خفیف، حفظ روال روزانه و حمایت آرام والدین معمولا مفید است. اگر کودک به شدت آشفته می شود، مدت زیادی غیبت کرده یا نمی تواند وارد مدرسه شود، بهتر است به جای اجبار ناگهانی یا ماندن نامحدود در خانه، با روانشناس کودک و نوجوان و مدرسه برای بازگشت مرحله ای و متناسب با شرایط او برنامه ریزی کنید.

مهم است که در این روند، علت اضطراب نادیده گرفته نشود. اگر کودک از قلدری، تهدید یا ناامنی در مدرسه می گوید، ابتدا باید موضوع بررسی و برای محافظت از او اقدام شود.

تفاوت اضطراب طبیعی شروع مدرسه با اضطراب جدی چیست؟

نگرانی کوتاه مدت در روزهای اول مدرسه، به ویژه برای کودکان کم سن یا کودکانی که وارد محیط جدیدی شده اند، می تواند بخشی از سازگاری طبیعی باشد. در بسیاری از موارد، کودک پس از آشنا شدن با معلم و همکلاسی ها آرام تر می شود و فعالیت های معمول خود را از سر می گیرد.

اما اگر ترس شدید یا ماندگار باشد، کودک بارها از رفتن به مدرسه خودداری کند، شکایت های جسمی مکرر داشته باشد یا خواب، روابط و عملکرد تحصیلی او تحت تاثیر قرار بگیرد، بهتر است وضعیت او ارزیابی شود.

برای تصمیم گیری فقط به تعداد روزها توجه نکنید؛ شدت ناراحتی، علت آن و میزان اختلال در زندگی کودک نیز اهمیت دارد. اضطراب مداوم را نباید به لجبازی یا ضعف شخصیت نسبت داد.

چه زمانی برای اضطراب مدرسه باید به روانشناس کودک مراجعه کرد؟

اگر اضطراب کودک با حمایت معمول خانواده کاهش پیدا نمی کند یا حضور در مدرسه را مختل کرده است، مشورت با روانشناس کودک و نوجوان می تواند به شناسایی علت و انتخاب راهکار مناسب کمک کند.

در این شرایط، دریافت کمک تخصصی اهمیت بیشتری دارد:

• کودک به طور مکرر از رفتن به مدرسه امتناع می کند یا غیبت هایش افزایش یافته است.
• گریه، وحشت یا واکنش های شدید هنگام جدایی ادامه دارد.
• دل درد، سردرد یا تهوع پیش از مدرسه مرتب تکرار می شود و علت آن باید بررسی شود.
• خواب، خلق، روابط اجتماعی یا عملکرد تحصیلی کودک به شکل محسوسی تغییر کرده است.
• احتمال قلدری، مشکلات یادگیری یا تجربه ناخوشایند در مدرسه وجود دارد.
• اضطراب فقط به مدرسه محدود نیست و بر موقعیت های روزمره دیگر نیز اثر گذاشته است.

روانشناس با بررسی شرایط کودک و گفت وگو با والدین می تواند مشخص کند آیا نگرانی در محدوده سازگاری طبیعی قرار دارد یا به مداخله تخصصی نیاز دارد. بسته به شرایط، همکاری با مدرسه و استفاده از روش هایی مانند درمان شناختی رفتاری نیز ممکن است توصیه شود.

اگر کودک درباره آسیب زدن به خود یا ناامیدی شدید صحبت می کند، این نشانه ها را جدی بگیرید و کمک تخصصی فوری دریافت کنید.

سخن آخر

بیشتر بخوانید: علت و راهکار بی حالی و خستگی در پاییز چیست؟

اضطراب بازگشت به مدرسه در کودکان همیشه نشانه یک مشکل جدی نیست؛ اما گریه مکرر، دل دردهای صبحگاهی و امتناع از رفتن به مدرسه را نباید صرفا لجبازی دانست. والدین با شنیدن نگرانی های کودک، آماده سازی تدریجی، حفظ برنامه منظم و همکاری با معلم می توانند شروع مدرسه را آسان تر کنند. اگر ترس کودک شدید یا ماندگار است، یا حضور و عملکرد او را مختل می کند، مشاوره روانشناسی کمک می کند علت مشکل مشخص شود و راهکار مناسب تری برای حمایت از او انتخاب شود.

منبع: childmind.org