گواتر

گواتر، بزرگ شدن غیر طبیعی غده تیروئید است. تیروئید یک غده پروانه ای است که در زیر گردن قرار دارد. اگرچه گواترها معمولاً بدون درد هستند، اما یک گواتر بزرگ می تواند باعث سرفه شود و بلع یا نفس کشیدن را برای فرد دشوار کند.

شایع ترین علت گواتر در سراسر جهان عدم وجود ید در رژیم غذایی است. در ایالات متحده، که استفاده از نمک یددار متداول است، گواتر بیشتر به دلیل تولید بیش از حد یا کمبود هورمون های تیروئید یا گره هایی که در خود غده تیرویید ایجاد می شود، می باشد.

درمان گواتر بستگی به اندازه آن، علائم و علت اصلی بیماری دارد. گواترهای کوچک که قابل توجه نیستند و مشکل ایجاد نمی کنند، معمولاً نیازی به درمان ندارند.

هم اکنون با مشاوران پزشکت مشاوره آنلاین بگیرید

انواع گواتر

گواتر | پزشکت

چندین نوع اصلی گواتر وجود دارد:

گواتر صاف منتشر

زمانی اتفاق می افتد که کل تیروئید متورم شود.

گواتر ندولر

توده ای در تیروئید ایجاد می شود که بسیار رایج است. اگر بسیاری از توده ها توسعه پیدا کنند، به گواتر مولتی مدولار معروف است. در این شرایط، چندین برآمدگی جامد یا مایع به نام ندول در هر دو طرف تیروئید ایجاد می کند و در نتیجه باعث بزرگ شدن کلی غده می شود.

گواتر رترورژن

می تواند در پشت استخوان سینه رشد کند. این می تواند باعث ایجاد فشار در قسمت های رگ های گردن یا مری شود و گاهی نیاز به جراحی دارد.

علائم گواتر

گواتر | پزشکت

میزان تورم، نوع و شدت علائم ایجاد شده توسط گواتر بستگی به اندازه گواتر و سحط هورمونی تیروئید فرد دارد. در صورت بروز علائم، موارد زیر رایج است:

  • مشکل در بلع
  • سرفه و خشکی گلو
  • در موارد شدید، مشکل در تنفس

علائم دیگر ممکن است به دلیل علت گواتر وجود داشته باشد، اما به دلیل خود گواتر نیست.

به عنوان مثال، یک تیروئید پرکار می تواند علائمی مانند:

  • تپش قلب
  • خستگی
  • ریزش مو
  • کاهش وزن
  • بیش فعالی
  • عصبی بودن
  • افزایش اشتها
  • افزایش عرق کردن
  • حساسیت به گرما

در مواردی که گواتر نتیجه کم کاری تیروئید باشد، تیروئید کم کار می تواند علائم زیر را بروز دهد:

  • یبوست
  • فراموشی
  • ریزش مو
  • افزایش وزن
  • عدم تحمل سرما

علت گواتر

گواتر | پزشکت

تعدادی از عوامل می توانند باعث بزرگ شدن غده تیروئید شوند. از رایج ترین آنها عبارتند از:

کمبود ید

ید، که برای تولید هورمون های تیروئید ضروری است، بیشتر در آب دریا و در مناطق ساحلی یافت می شود. در کشورهای در حال توسعه، افرادی که در مرکز کشور و یا در ارتفاعات زیاد زندگی می کنند، غالباً کمبود ید دارند و وقتی تیروئید به ید بیشتر نیاز دارد، می توانند باعث تشکیل گواتر شود. کمبود ید اولیه ممکن است توسط یک رژیم غذایی حاوی غذاهای مهار کننده هورمون مانند؛ کلم، کلم بروکلی و گل کلم حتی بدتر شود.

اگرچه کمبود ید رژیم غذایی علت اصلی بروز گواتر در بسیاری از مناطق جهان است، اما اغلب در کشورهایی که ید به طور معمول به نمک سفره و سایر غذاها اضافه می شود، بوجود نمی آید.

بارداری

هورمونی که در دوران بارداری تولید می شود، گنادوتروپین کوریونی انسان (HCG)، ممکن است باعث شود تا غده تیروئید کمی بزرگ تر شود.

التهاب تیروئید

یک بیماری التهابی است که می تواند باعث درد و تورم در تیروئید شود. همچنین ممکن است باعث تولید بیش از حد یا کمبود تیروکسین شود.

بیماری خود ایمنی

علت اصلی بروز گواتر در کشورهای توسعه یافته بیماری خود ایمنی است.

عوامل خطر گواتر

گواترها می توانند بر هر کسی تأثیر بگذارند. گواتر ممکن است در بدو تولد حضور داشته باشند و در هر زمان در طول زندگی رخ دهند.

عوامل خطر که احتمال ابتلا به گواتر را افزایش می دهند، شامل موارد زیر است:

سیگار کشیدن: تیوسیانات موجود در دود دخانیات باعث اختلال در جذب ید می شود.

لیتیم: این داروی روان پزشکی می تواند در عملکرد تیروئید اختلال ایجاد کند.

مصرف بیش از حد ید: مصرف بیش از حد ید می تواند باعث گواتر شود.

پرتودرمانی: پرتودرمانی خصوصاً هنگام تجویز در گردن می تواند یک تیروئید متورم ایجاد کند.

جنسیت: از آنجا که زنان بیشتر مستعد ابتلا به اختلالات تیروئید هستند، احتمال ابتلا به گواتر نیز بیشتر است.

سن؛ ابتلا به بیماری بعد از 40 سالگی شایع تر هست.

عوارض گواتر

در گواترهای کوچک که باعث ایجاد مشکلات جسمی یا زیبایی نمی شوند، جای نگرانی وجود ندارد. اما گواترهای بزرگ می توانند تنفس یا بلعیدن را مشکل کنند و می توانند باعث سرفه و گزگز شدن ناحیه گردن شوند.

گواترهایی که ناشی از شرایط دیگر مانند کم کاری تیروئید یا پرکاری تیروئید هستند می توانند با تعدادی از علائم از جمله؛ خستگی و افزایش وزن گرفته تا کاهش وزن ناخواسته، تحریک پذیری و مشکل در خواب همراه باشند.

تشخیص گواتر

گواتر | پزشکت

پزشکتان ممکن است با لمس گردن و در هنگام بلع در معاینه جسمی، غده تیروئید بزرگ شده را کشف کند.

روش های تشخیص بهتر نیز ممکن است شامل موارد زیر باشد:

آزمایش هورمون

آزمایش خون می تواند میزان هورمون های تولید شده توسط غدد تیروئید و هیپوفیز را تعیین کند. اگر تیروئید کم کار باشد؛سطح هورمون تیروئید پایین خواهد بود. در عین حال، سطح هورمون تحریک کننده تیروئید (TSH) بالا می رود زیرا غده هیپوفیز با ترشح ACTH سعی می کند غده تیروئید را تحریک کند تا هورمون تیروئید بیشتری تولید کند.

گواتر در ارتباط با تیروئید پرکار، شامل سطح بالایی از هورمون تیروئید و سطح  TSH خون پایین تر از طبیعی است.

تست آنتی بادی

برخی از دلایل گواتر شامل تولید آنتی بادی های غیر طبیعی است. یک آزمایش خون ممکن است وجود آنتی بادی های غیر طبیعی را تأیید کند.

سونوگرافی

سونوگرافی از گردن، تصاویر و  اندازه غده تیروئید را نشان می دهند.

اسکن تیروئید

در طی اسکن تیروئید، ایزوتوپ رادیواکتیو در داخل رگ در قسمت داخلی آرنج بیمار تزریق می شود. سپس در حالی که یک دوربین ویژه تصویری از تیروئید را بر روی صفحه رایانه ایجاد می کند، فرد روی میز قرار می گیرد.

مدت زمان رسیدن ایزوتوپ به غده تیروئید ممکن است در افراد مختلف، متفاوت باشد. اسکن های تیروئیدی اطلاعاتی در مورد ماهیت و اندازه تیروئید ارائه می دهند، اما از آزمایشات سونوگرافی آسیب زننده تر، وقت گیر و پرهزینه تر هستند.

بیوپسی (نمونه برداری از بافت تیرویید)

در طی بیوپسی با آسپیراسیون سوزن ریز، از سونوگرافی برای هدایت یک سوزن به تیروئید استفاده می شود تا یک نمونه بافت یا مایعات برای آزمایش به دست آید.

درمان گواتر

گواتر | پزشکت

درمان بستگی به اندازه گواتر، علائم و علت اصلی آن دارد. پزشک ممکن است روش های درمانی زیر را توصیه کند:

داروها

اگر فرد دچار کم کاری تیروئید باشد، جایگزینی هورمون تیروئید با دارو علائم کم کاری تیروئید را برطرف می کند و همچنین باعث آزاد شدن هورمون تحریک کننده تیروئید از غده هیپوفیز می شود و اغلب باعث کاهش اندازه تیروئید می شود.

برای درمان التهاب غده تیروئید، پزشک ممکن است داروهای کورتیکواستروئید را پیشنهاد کند. برای گواترهای مرتبط با پرکاری تیروئید، ممکن است فرد برای عادی سازی سطح هورمون به داروهایی احتیاج داشته باشد.

بیشتر گواترهای ساده از طریق مصرف کافی ید که در بسیاری از کشورها به نمک سفره اضافه می شود قابل پیشگیری است.

سایر درمان ها بسته به نوع علائم متفاوت می باشد.  اگر گواتر کوچک باشد و عملکرد تیروئید طبیعی باشد، معمولاً درمان صورت نمی گیرد.

جراحی گواتر

جراحی برای کاهش اندازه تورم برای مواردی که گواتر باعث بروز علائم دردسرساز مانند مشکل در تنفس یا بلع می شود، انجام می شود.
تیروئید کتومی برای از بین بردن بخشی از غده تیروئید تحت بیهوشی عمومی انجام می شود.

ید رادیواکتیو

در بعضی موارد از ید رادیواکتیو برای درمان غده تیروئید پرکار استفاده می شود. ید رادیواکتیو به صورت خوراکی مصرف می شود و از طریق جریان خون به غده تیروئید می رسد و سلول های تیروئید را از بین می برد و در نتیجه گواتر درمان یافته یا کوچک می شود.

سبک زندگی و داروهای خانگی در گواتر

گواتر | پزشکت

اگر گواتر به دلیل رژیم غذایی ایجاد می شود، این پیشنهادات می تواند به فرد برای کنترل بیماری کمک کند:

مصرف نمک یددار

برای اطمینان از به مقدار کافی ید، بهتر است از نمک یددار یا غذاهای دریایی استفاده شود. میوه ها و سبزیجات، میگو با لبنیات محلی مانند شیر گاو و ماست احتمالاً حاوی ید زیادی هستند.

هر کس به روزانه حدود 150 میکروگرم ید نیاز دارد (مقدار کمی کمتر از نصف قاشق چای خوری نمک ید دار). اما مقادیر کافی به ویژه برای زنان باردار و شیرده و برای نوزادان و کودکان بسیار مهم است.

پرهیز از مصرف زیاد ید

مصرف بیش از حد ید؛ گاهی اوقات به گواتر منجر می شود.

آمادگی برای مراجعه به پزشکتان

اگر فردی به گواتر مبتلا شده است، به احتمال زیاد آزمایش های بیشتری برای تعیین علت آن باید انجام دهد.

قبل از مراجعه به پزشکتان بهتر است لیستی از سؤالاتی که باید از پزشک خود بپرسید را آماده کنید.

سوالاتی نظیر:

  • چه عواملی باعث شده تیروئید بزرگ شود؟
  • آیا وضعیت بیمار جدی و خطرساز می باشد؟
  • برای درمان علت اصلی چه کاری می توان انجام داد؟
  • آیا درمان پیشنهادی، ظاهر گواتر را بهبود می بخشد؟
  • آیا گواتر امکان دارد بز درمانی انجام ندهدرگتر می شود؟
  • فرد چگونه می تواند به بهترین وجه شرایط را مدیریت کند؟
  • اگر فرد تصمیم بگیرد درمانی انجام ندهد، چه اتفاقی می افتد؟
  • آیا احتمال دارد که گواتر، بیماری های خطرناکی از قبیل سرطان تیروئید ایجاد کند؟

منابع:

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/goiter/symptoms-causes/syc-20351829

https://www.medicalnewstoday.com/articles/167559.php