مسمومیت با لیتیوم

مسمومیت با لیتیوم یا مصرف بیش از حد دارو می تواند هنگامی اتفاق بیفتد که فرد از داروی تثبیت کننده خلق و خوی که حاوی این دارو  می باشد، بیش از حد معمول استفاده کند. علاوه بر آن، این حالت در شرایطی که بدن نتواند دارو را به درستی دفع کند، ممکن است رخ دهد.

لیتیوم یا کربنات لیتیوم، یک ماده فعال در برخی از داروها است که اختلالات خلقی از جمله افسردگی و اختلال دو قطبی را درمان می کند .مصرف بیش از حد می تواند علائمی ایجاد کند که از خفیف تا شدید متغیر است.

علائم مسمومیت با لیتیوم

فردی با مسمومیت خفیف یا متوسط با لیتیوم ممکن است حالت تهوع یا استفراغ داشته باشد. علائم این حالت به طور کلی به میزان لیتیوم در خون و بافتهای بدن فرد مربوط می شود.

هم اکنون با مشاوران پزشکت مشاوره آنلاین بگیرید

به طور معمول، سطح بالاتر دارو در خون منجر به علائمی می شود که تعداد آنها بیشتر و شدیدتر است. با این حال، علائم یا درجه مسمومیت ممکن است همیشه با سطح لیتیوم خون ارتباط نداشته باشد. زیرا لیتیوم در داخل سلول ها عمل می کند و سطح سرم، فقط لیتیوم خارج سلول را اندازه گیری می کند.

بعلاوه، برخی از افراد نسبت به دیگران نسبت به لیتیوم حساسیت بیشتری دارند. افرادی که مسمومیت خفیف یا متوسط با لیتیوم دارند به طور معمول علائمی را تجربه می کنند که شامل موارد زیر است:

  • اسهال
  • لرزیدن
  • خواب آلودگی
  • ضعف عضلانی
  • حالت تهوع یا استفراغ
  • کمبود هماهنگی خفیف
  • انقباض خفیف یا اسپاسم

این حالت بطور متوسط تا شدید ممکن است علائم زیر را ایجاد کند:

  • گیجی
  • تاری دید
  • تحریک پذیری
  • زنگ در گوش
  • فشار خون پایین
  • سفتی، گرفتگی یا درد عضله
  • گیجی متوسط یا اختلال هوشیاری
  • حرکات تکراری غیرقابل کنترل چشم
  • میزان ادرار به طور قابل توجهی افزایش می یابد

علت های مسمومیت با لیتیوم

مسمومیت با لیتیوم | پزشکت

خدمات بالینی و آزمایشی در منزل

این حالت زمانی ایجاد می شود که لیتیوم بیش از حد در بافت های بدن یا خون جمع شود. لیتیوم از طریق تأثیر بر تعادل مواد شیمیایی مغز موسوم به انتقال دهنده های عصبی که شامل سروتونین، نوراپی نفرین و دوپامین هستند، به ایجاد ثبات در خلق و خو کمک می کند.

تحقیقات نشان داده است که لیتیوم در درمان چندین بیماری مختلف موثر است. با این حال، این یک شاخص درمانی بسیار دقیق است، به این معنی که مسمومیت می تواند در دوزهای نزدیک به دوزهای موثر  برای درمان ، ایجاد شود. به همین دلیل، مسمومیت خفیف برای افرادی که لیتیوم مصرف می کنند از طریق مصرف یک قرص اضافی یا هیدراته نشدن ممکن است رخ دهد.

همه افراد به یک شکل به لیتیوم پاسخ نمی دهند، به این معنی که دوز ایجاد کننده مسمومیت در افراد مختلف، متفاوت است.

با این حال، تحقیقات نشان داده است که این حالت می تواند در سطح لیتیوم خون در حدود یا بالاتر از 1.5 میلی اکی والان در لیتر (mEq / l) باشد. موارد متوسط تا شدید معمولاً در سطوح بین 2.5 و 3.5 میلی اکی لیتر در لیتر ایجاد می شود.

انواع مسمومیت با لیتیوم

مسمومیت با لیتیوم | پزشکت

گذشته از شدت مصرف بیش از حد و عوامل پزشکی فردی، در اکثر موارد این حالت بسته به نوع وقوع در یکی از سه دسته تقسیم می شوند:

مسمومیت حاد لیتیوم

این نوع مسمومیت زمانی اتفاق میفتد که کسی که معمولاً لیتیوم مصرف نمی کند، به طور تصادفی یا عمدی دوز زیادی مصرف کرده باشد. مسمومیت حاد غالباً باعث بروز علائم فوری دستگاه گوارش تشخیص داده می شود، در حالی که علائم دیگر با حرکت لیتیوم به داخل بافتها و سلولها بدون ذخیره قبلی لیتیوم، طی چند ساعت رخ می دهد.

مسمومیت مزمن لیتیوم

مسمومیت مزمن زمانی رخ می دهد مقدار زیادی از آن را مصرف کند. علائم مسمومیت مزمن ممکن است از خفیف تا شدید متفاوت باشد، در درجه اول به میزان لیتیوم مصرفی فرد نسبت به دوز منظم بستگی دارد.

مسمومیت مزمن زمانی اتفاق میفتد که فردی که در طولانی مدت لیتیوم مصرف می کند، در نحوه از بین بردن یا جذب لیتیوم در بدن خود تغییراتی ایجاد می کند. سایر شرایط پزشکی، به ویژه بیماری های کلیه، معمولاً مسئول این تغییر هستند. با این حال، عواملی که باعث افزایش جذب نمک در کلیه ها می شوند، می توانند باعث جذب مجدد لیتیوم نیز شوند. برخی از این شرایط عبارتند از:

  • تب
  • نارسایی قلبی
  • مصرف زیاد الکل
  • تعریق زیاد یا ورزش
  • اسهال، حالت تهوع و استفراغ
  • کمبود آب و عدم تعادل الکترولیت
  • رژیم های غذایی محدود سدیم یا نمک
  • داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی ( NSAIDs )
  • مهارکننده های آنزیم تبدیل کننده آنژیوتانسین (ACE)

افرادی که مسمومیت مزمن با لیتیوم دارند اغلب علائمی را تجربه می کنند که به نظر نمی رسد با سطح لیتیوم خون مطابقت داشته باشد. دلیل این امر تجمع لیتیوم در بافت های بدن است. همچنین تجمع مزمن به این معنی است که علائم می توانند روزها، هفته ها یا حتی ماه ها پس از قطع مصرف لیتیوم توسط فرد ادامه داشته باشند، زیرا ترک لیتیم از بافت های بدن زمان بر است. لیتیوم بیشترین تمایل را در مغز و کلیه ها دارد. در تیروئید، استخوان ها، عضلات و کبد به میزان کمتری ایجاد می شود.

عوارض مسمومیت لیتیوم در بدن

مسمومیت با لیتیوم | پزشکت

با تشخیص به موقع،  دقیق و درمان موثر، اکثر موارد مسمومیت با لیتیوم بدون هیچ گونه عارضه طولانی مدت برطرف می شود. با این حال، مسمومیت شدید لیتیوم خطر آسیب عصبی پایدار، به ویژه شرایط مخچه را به همراه دارد. هرچه فرد علائم بیشتری را تجربه کند، احتمال بروز عوارض طولانی مدت بیشتر است.

به عنوان مثال، اگر علائم بیش از 2 ماه پس از قطع مصرف لیتیوم توسط فرد ادامه یابد، در معرض خطر افزایش مسمومیت عصبی دائمی قرار دارند که می تواند فیبرهای محافظت کننده اعصاب را تخریب کند. این مسمومیت عصبی دائمی به عنوان سندرم مسمومیت عصبی ناشی از لیتیوم برگشت ناپذیر (SILENT) شناخته می شود.

به نظر می رسد افرادی که دچار مسمومیت مزمن با لیتیوم هستند نیز در مقایسه با افرادی که موارد حاد یا حاد مزمن دارند، دچار عوارض شدیدتری می شوند.

مسمومیت کلیوی، که شامل شرایطی می شود که عملکرد کلیه ها یا توانایی آنها در تمرکز ادرار را مختل می کند، در افرادی که در طولانی مدت از لیتیوم استفاده می کنند، بیشتر دیده می شود.

افرادی که به مدت طولانی لیتیوم مصرف می کنند نیز بیشتر دچار بیماری تیروئید به ویژه کم کاری تیروئید می شوند، زیرا لیتیوم می تواند در تولید و ترشح هورمون های تیروئید اختلال ایجاد کند.

در موارد نادر معمولاً موارد بسیار شدید یا مواردی که شرایط سلامتی اضافی را پیچیده می کند، مسمومیت لیتیوم نیز می تواند باعث بروز عوارض زیر شود:

  • کما
  • تشنج
  • مرگ
  • نارسایی کلیه
  • نارسایی قلبی یا فروپاشی قلبی عروقی محیطی

درمان مسمومیت لیتیوم

مسمومیت با لیتیوم | پزشکت

هیچ درمان خاصی برای معکوس کردن مسمومیت لیتیوم وجود ندارد. افرادی که موارد خفیف مسمومیت دارند ممکن است پس از افزایش مصرف مایعات، استراحت و کاهش دوز لیتیوم طبق دستورالعمل پزشک، کاملا بهبود یابند.

انواع مختلفی از درمان ممکن است به افراد ثابتی با موارد شدید یا مزمن سمی کمک کند، از جمله:

  • همودیالیز که روشی است که لیتیوم اضافی را از خون فیلتر می کند. در این روش از یک دستگاه از راه دور استفاده می شود که مشابه کلیه کار می کند.
  • پمپاژ معده، روشی است که معده را خالی می کند، لیتیوم اضافی را که اخیراً فرد مصرف کرده از بین می برد. همچنین به عنوان شستشوی معده یا آبیاری روده کامل شناخته می شود.
  • پایش، که در آن پزشکان و پرستاران، فرد را به دقت مشاهده  و خون آنها را بررسی می کنند تا از کاهش سطح لیتیوم سرم در آنها مطمئن شوند. افرادی که مسمومیت شدید دارند ممکن است برای نظارت تخصصی در بخش مراقبت های ویژه بمانند.

در مسمومیت لیتیوم چه موقع به پزشک مراجعه کنیم؟

افرادی که مقدار زیادی لیتیوم مصرف می کنند باید به مراقبت های اضطراری مراجعه کنند. هر کسی که لیتیوم مصرف می کند و علائم یا نشانه های مسمومیت با لیتیوم دارد، باید دارو را متوقف کرده و در اسرع وقت با پزشک صحبت کند. تشخیص و درمان به موقع مسمومیت لیتیوم معمولاً می تواند خطر عوارض شدید یا دائمی را کاهش دهد.

تشخیص مسمومیت با لیتیوم

مسمومیت با لیتیوم | پزشکت

پزشکان معمولاً با سنجش میزان خون لیتیوم در فرد، این حالت را تشخیص می دهند. دامنه استاندارد درمانی برای سطح لیتیوم سرم به طور معمول بین 0.6 تا 1.2 mEq / l کاهش می یابد. برای تشخیص مسمومیت در شخصی که به طور معمول لیتیوم مصرف می کند، پزشکان باید سطح سرم خود را 6 تا 12 ساعت پس از آخرین دوز مصرف کنند.

یک پزشک همچنین ممکن است سطح خون فرد را از نظر چندین ماده شیمیایی یا هورمون دیگر که با این حالت ارتباط دارند بررسی کند، از جمله:

  • کلسیم
  • گلوکز
  • کراتینین
  • الکترولیت ها
  • نیتروژن اوره خون
  • هورمون تحریک کننده تیروئید

برای تأیید تشخیص یا درک بهتر میزان مسمومیت، پزشک همچنین ممکن است آزمایشاتی را برای ارزیابی یا نظارت انجام دهد:

  • عملکرد قلب
  • عملکرد کلیه
  • سطح اکسیژن

در بعضی موارد، پزشکان همچنین می تواند از تصویربرداری مغز برای تشخیص این حالت استفاده کنند.

پیش آگهی مسمومیت با لیتیوم

اکثر افرادی که علائم و نشانه های این حالت را زود تشخیص می دهند و به دنبال درمان هستند، به طور کامل بهبود می یابند. در موارد مزمن ممکن است هفته ها تا ماه ها طول بکشد تا علائم برطرف شود.

نادیده گرفتن یا از بین رفتن علائم مسمومیت، به ویژه با گذشت زمان، می تواند منجر به عوارض جدی از جمله کما یا مرگ شود. موارد درمان نشده این حالت نیز می تواند منجر به عوارض دائمی مانند آسیب مغزی، آسیب کلیه و سندرم سروتونین شود .

سخن آخر

این حالت در افرادی که معمولاً داروهای حاوی لیتیوم مصرف می کنند نسبتاً شایع است. در بیشتر موارد، هنگامی که فرد تشخیص و درمان به موقع دریافت می کند، علائم موقتی است و آسیب پایداری ایجاد نمی کند. موارد درمان نشده این حالت، شدید یا مزمن می تواند کشنده باشد، بنابراین یادگیری علائم و نشانه های مسمومیت برای افرادی که لیتیوم مصرف می کنند بسیار مهم است. در صورت مشاهده هر یک از این موارد، باید در اسرع وقت به دنبال مراقبت های پزشکی باشند.

اگر شخصی مقدار زیادی لیتیوم مصرف کرده باشد، به مراقبت های اورژانسی نیاز دارد.

منبع:

https://www.medicalnewstoday.com/articles/327145#diagnosis