غدد و متابولیزم

پرولاکتینوما (Prolactinoma) از علل تا عوارض آن

پرولاکتینوما (Prolactinoma) از علل تا عوارض آن

پرولاکتینوما (Prolactinoma) یک تومور خوش خیم از غده هیپوفیز است که مقدار زیادی هورمون پرولاکتین تولید می کند. پرولاکتین هورمونی است که از غده هیپوفیز ترشح می شود. عملکردهای مختلفی در بدن دارد از جمله کنترل تولید شیر و کمک به تنظیم عملکرد سیستم تولید مثل دارد. غده هیپوفیز “غده اصلی” است که چندین هورمون تولید کرده و عملکرد تعدادی از غدد دیگر را در بدن کنترل می کند. این غده در یک توخالی استخوانی در قاعده جمجمه در زیر وسط مغز قرار دارد.

با توجه به اندازه آن، پرولاکتینوما می تواند یک میکروپرولاکتینوما (کوچکتر از 1 سانتی متر در قطر) یا یک ماکروپرولاکتینوم (بزرگتر از 1 سانتی متر در قطر) باشد.

علت ایجاد پرولاکتینوم چیست؟

غده هیپوفیز دارای چندین نوع سلول است که هر کدام مسئول تولید هورمون متفاوتی هستند. پرولاکتینوما زمانی رخ می دهد که سلولهایی که مسئول تولید هورمون پرولاکتین (معروف به سلولهای لاکتوتروف) هستند بدون دلیل مشخص شروع به تکثیر می کنند. این وضعیت می تواند منجر به رشد اندازه متغیر در غده هیپوفیز شود. اکثر پرولاکتینوما اندازه کمتر از 1 سانتی متر دارند. افزایش تعداد سلولهای تولید کننده پرولاکتین منجر به تولید بیش از حد هورمون پرولاکتین می شود که منجر به افزایش سطح آن در خون می شود.

علائم و نشانه های پرولاکتینوما چیست؟

پرولاکتینوما (Prolactinoma) از علل تا عوارض آن | پزشکت

علائم پرولاکتینوما مربوط به سطح بالای پرولاکتین در خون است. به ندرت، پرولاکتینومهای بزرگ می توانند باعث فشرده سازی ساختارهای اطراف، به عنوان مثال اعصاب بینایی شوند.

نوشته های مشابه

هم اکنون با مشاوران پزشکت مشاوره آنلاین بگیرید

علائم افزایش سطح پرولاکتین شامل ترشح شیر از سینه (گالاکتوره) و حساسیت به سینه است. این علائم در زنان بیشتر از مردان شایع است.

پرولاکتینوما ممکن است علائم یا علائم قابل توجهی ایجاد نکند. با این حال، پرولاکتین بیش از حد در خون شما (هایپرپرولاکتینمی) یا فشار بر بافت های اطراف از طریق یک تومور بزرگ می تواند علائم ایجاد کند. از آنجا که افزایش پرولاکتین می تواند سیستم تولید مثل (هیپوگنادیسم) را مختل کند، برخی از علائم و نشانه های پرولاکتینوما مختص زنان یا مردان است.

در زنان، پرولاکتینوما می تواند باعث موارد زیر شود:

  • قاعدگی های نامنظم یا عدم قاعدگی
  • رابطه جنسی دردناک به دلیل خشکی واژن
  • آکنه و رشد بیش از حد موهای بدن و صورت
  • ترشحات شیری از سینه ها در صورت عدم بارداری یا شیردهی

در مردان، پرولاکتینوما می تواند باعث موارد زیر شود:

  • اختلال در نعوظ
  • کاهش موهای بدن و صورت
  • بزرگ شدن سینه ها، به طور غیر معمول

در هر دو جنس، پرولاکتینوما می تواند باعث موارد زیر شود:

  • سردرد
  • ناباروری
  • اختلالات بینایی
  • تراکم استخوان پایین
  • از دست دادن علاقه به فعالیت جنسی
  • کاهش تولید هورمون های دیگر توسط غده هیپوفیز در نتیجه فشار تومور

زمانی که تومورها از نظر اندازه کوچکتر هستند، احتمالاً به دلیل از دست دادن یا نامنظم شدن قاعدگی زنان معمولاً زودتر از مردان متوجه علائم و نشانه ها می شوند. مردان بعداً متوجه علائم و نشانه ها می شوند، هنگامی که تومورها بزرگتر شده و بیشتر باعث ایجاد سردرد یا مشکلات بینایی می شوند شاید آنها متوجه بروز علائم شوند.

اکثر پرولاکتینومها کوچک هستند (میکروپرولاکتینوما)، بنابراین خود توده تومور معمولاً علائم خاصی ایجاد نمی کند. پرولاکتینومهای بزرگ (ماکروپرولاکتینوما) می توانند باعث فشرده سازی غده هیپوفیز طبیعی شوند. این وضعیت می تواند بر ترشح سایر هورمونهای هیپوفیز تأثیر بگذارد. همچنین ممکن است به دلیل فشردگی اعصاب به چشم، با اختلال بینایی همراه باشند.

پرولاکتینوما چقدر شایع است؟

پرولاکتینوما (Prolactinoma) از علل تا عوارض آن | پزشکت

پرولاکتینوما شایع ترین شکل تومورهای غده هیپوفیز است که با تولید بیش از حد هورمون مرتبط است. از هر 10000 نفر 1 نفر مبتلا به پرولاکتینوم است. این می تواند در هر دو جنس و در هر سنی رخ دهد. اما در زنان 20 تا 50 ساله شایع تر است. میکروپرولاکتینوما بسیار شایع تر از ماکروپرولاکتینوما هستند.

آیا پرولاکتینوما ارثی هستند؟

شواهدی از وراثت در اکثر موارد پرولاکتینوما وجود ندارد. به ندرت، پرولاکتینوما می تواند به عنوان بخشی از بیماری به نام نئوپلازی غدد درون ریز نوع 1 ایجاد شود که بتواند به ارث برسد. اخیراً، چندین ژن دیگر – AIP ( پروتئین متقابل آریل هیدروکربن ) و SDH (سوکسینات دهیدروژناز) در بیماران مبتلا به پرولاکتینوما توصیف شده است. خانواده های نادر پرولاکتینوما وجود ژن یا ژن های ناشناخته ای را در این افراد نشان می دهند.

چگونه پرولاکتینوما تشخیص داده می شود؟

اگر پزشک مشکوک باشد که علائم بیمار مربوط به سطح بالای پرولاکتین است، اولین آزمایش یک آزمایش خون برای بررسی سطح پرولاکتین است (تومورهای بزرگتر باعث افزایش سطح پرولاکتین می شوند). در صورت بالا بودن سطح، آزمایش مجدد خون برای بررسی مجدد سطح پرولاکتین انجام می شود. آزمایش سطح هورمونهای دیگر تولید شده از غده هیپوفیز نیز باید انجام شود. همه این آزمایشات را می توان به صورت سرپایی انجام داد.

اگر آزمایش خون نشان دهد که احتمال پرولاکتینوما وجود دارد، می توان با مشاهده غده هیپوفیز در اسکن تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) یا اسکن کامپیوتری (CT) تشخیص داد.

در صورت مشکوک بودن پرولاکتینوم به اعصاب چشم، ممکن است پزشک برای ارزیابی میدان بینایی از شما درخواست آزمایش چشم کند.

عوارض پرولاکتینوما چیست؟

نتیجه برای بیماران مبتلا به پرولاکتینوما معمولاً عالی است زیرا اکثر آنها به خوبی به دارو پاسخ می دهند. با این حال، آنها نیاز به نظارت منظم توسط پزشک عمومی و یا متخصص غدد دارند. با بازگشت سطح پرولاکتین به حالت عادی، عملکرد تخمدان ها و بیضه ها از جمله بهبود باروری باز می گردد و همه علائم مربوطه ناپدید می شوند.

برای جلوگیری از بارداری باید از روشهای پیشگیری از بارداری به روش معمول استفاده کرد.  با این حال، بخش کوچکی از بیماران (عموماً کسانی که تومورهای بزرگتری دارند) باید با آگونیست دوپامین ادامه دهند. درمان در دوران بارداری دفعات و پیگیری در دوران بارداری بستگی به اندازه پرولاکتینوم دارد.

در دراز مدت، بخشی از پرولاکتینوما وارد مرحله بهبودی می شوند و احتمال دارد درمان آگونیست دوپامین متوقف شود. پزشک ممکن است بعد از مدتی (معمولاً پس از دو یا چند سال درمان) درمان را متوقف کند. در صورت بروز مجدد، مراقبت های دقیق را دنبال کنید.

عوارض پرولاکتینوما ممکن است شامل موارد زیر باشد:
  • از دست دادن استخوان (پوکی استخوان). پرولاکتین بیش از حد می تواند تولید هورمون های استروژن و تستوسترون را کاهش دهد، در نتیجه تراکم استخوان کاهش یافته و خطر پوکی استخوان افزایش می یابد.
  • عوارض بارداری. در دوران بارداری طبیعی، تولید استروژن افزایش می یابد. اگر باردار هستید و پرولاکتینوم بزرگ دارید، این سطوح بالای استروژن ممکن است باعث رشد تومور و علائم و نشانه های مرتبط با آن، مانند سردرد و تغییر بینایی شود.
  • از دست دادن بینایی. اگر پرولاکتینوما درمان نشود، ممکن است به اندازه ای بزرگ شود که عصب بینایی شما را فشرده کند. این وضعیت می تواند باعث از بین رفتن بینایی محیطی شود.
  • سطح پایین سایر هورمونهای هیپوفیز. با افزایش پرولاکتینومها، فشار بر غده هیپوفیز طبیعی می تواند منجر به کاهش سطح هورمونهای دیگر تحت کنترل هیپوفیز، از جمله هورمونهای تیروئید و کورتیزول (هورمون پاسخ به استرس) شود.

اگر پرولاکتینوما دارید و می خواهید باردار شوید یا در حال حاضر باردار هستید، با پزشک خود مشورت کنید. ممکن است تعدیلاتی در درمان و نظارت شما لازم باشد.

پرولاکتینوما چگونه درمان می شود؟

پرولاکتینوما (Prolactinoma) از علل تا عوارض آن | پزشکت

پرولاکتینوما تنها در صورتی نیاز به درمان دارد که علائم مربوط به سطح بالای پرولاکتین در سطح خون را ایجاد کند یا اندازه آن تغییر کند. هدف از هرگونه درمان عادی سازی سطح پرولاکتین خون و کاهش اندازه تومورهای بزرگ است.

اکثر پرولاکتینوما به درمان با دارو به شکل قرص به خوبی پاسخ می دهند. این درمان هم در عادی سازی سطح پرولاکتین در خون و هم در کاهش اندازه پرولاکتینوما بسیار موثر است. گاهی اوقات در صورتی که پرولاکتینوما به دارو پاسخ ندهد یا بیمار نتواند دارو را تحمل کند، جراحی یا پرتودرمانی ضروری است.

داروهای مورد استفاده برای درمان پرولاکتینوما متعلق به گروهی به نام “آگونیست های دوپامین” است. چندین نوع مختلف از این دارو وجود دارد که می توان تجویز کرد و پزشک داروها را متناسب با نیاز بیمار تنظیم می کند. پرکاربردترین آن کابرگولین است به دلیل اثربخشی آن و این واقعیت که اکثر بیماران می توانند بدون عوارض جانبی زیاد با آن کنار بیایند. یک تا دو بار در هفته مصرف می شود. داروهای مشابه شامل کیناگولید یا بروموکریپتین است. بروموکریپتین دو یا سه بار در روز مصرف می شود. کیناگولاید یک بار در روز مصرف می شود.

آیا عوارض جانبی در درمان پرولاکتینوما وجود دارد؟

اکثر بیماران هنگام شروع مصرف دارو به دقت تحت نظارت قرار می گیرند تا از صحت دوز مصرفی آنها اطمینان حاصل شود. عوارض جانبی آگونیست های دوپامین می تواند شامل تهوع، استفراغ، کاهش اشتها، سرگیجه و خواب آلودگی باشد. عوارض جانبی به ویژه با بروموکریپتین قابل توجه است، که باید به تدریج دوز آن افزایش یابد.

برخی از بیماران مبتلا به بیماری پارکینسون که دوزهای زیادی از کابرگولین را مصرف می کنند، ضخیم شدن دریچه قلب را ایجاد می کنند و این باعث بحث در مورد این موضوع شده است که آیا بیماران مبتلا به پرولاکتینوما باید به طور منظم ” غربالگری ” اسکن اولتراسوند قلب ( اکوکاردیوگرام ) انجام دهند.

توجه به این نکته ضروری است که دوزهای کابرگولین مورد استفاده در بیماری پارکینسون بسیار بیشتر از میزانی است که برای درمان پرولاکتینوما استفاده می شود (معمولاً 3 گرم در روز به جای 0.5-1 میلی گرم در هفته). همراه با تعدادی از مطالعات اطمینان بخش که اخیراً در این زمینه منتشر شده است، اکثر متخصصان غدد به طور معمول اکوکاردیوگرام های منظم ترتیب نمی دهند و معتقدند که کابرگولین در دوزهای پایین یک داروی بسیار ایمن است.

سخن آخر

پرولاکتینوما یک تومور غیر سرطانی غده هیپوفیز است. این تومور باعث می شود که هیپوفیز بیش از حد هورمونی به نام پرولاکتین بسازد. اثر عمده پرولاکتینوما کاهش سطح برخی از هورمونهای جنسی استروژن در زنان و تستوسترون در مردان است. پزشکان اغلب می توانند پرولاکتینوما را با داروها درمان کنند تا سطح پرولاکتین شما به حالت طبیعی بازگردد. جراحی برای برداشتن تومور هیپوفیز نیز ممکن است یک گزینه باشد.

منابع:

https://www.yourhormones.info/endocrine-conditions/prolactinoma/

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/prolactinoma/symptoms-causes/syc-20376958

 

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا