تداخلات دارویی چگونه اتفاق میفتند؟

تداخلات دارویی در هنگام مصرف همزمان چند نوع دارو باهمدیگر و یا حتی داروها برخی از غذاها یا نوشیدنی ها رخ می دهد. اکثر تداخلات دارویی خطرات جدی ایجاد نمی کنند، اما در برخی مواقع تداخلات دارویی می توانند خطرناک و کشنده باشند. بر همین اساس بهتر است قبل از مصرف داروهای مهم از تداخل دارویی آن مطمئن شوید.

انواع تداخل دارویی

تداخل میان داروی مصرفی و ماده دیگری که از عملکرد صحیح دارو جلوگیری می کند. این تعریف در مورد تداخلات داروها با سایر داروها (تداخلات دارویی – دارویی) و همچنین داروها با غذا (تداخلات دارویی – غذایی) کاربرد دارد.

تداخلات دارو با دارو

تداخلات دارو با دارو رایج ترین نوع تداخلات دارویی است. هرچقدر تعداد بیشتری دارو مصرف کنید زیادتر باشد، احتمال بروز اختلال میان دارو ها ی شما با هم بیشتر است. تداخلات دارو با دارو می تواند میزان اثرگذاری داروها را کاهش دهد و ممکن است عوارض جانبی آن ها، یا حتی سطح داروی موجود در خون و یا سمیت احتمالی یک داروی خاص را افزایش دهد. به عنوان مثال، اگر همزمان از داروهای ضد درد مانند Vicodin و آنتی هیستامین آرامبخش مانند بنادریل استفاده کنید، ممکن است منجر به خواب آلودگی زیاد شود؛ زیرا هر دو دارو خاصیت خواب آوری دارند.

هم اکنون با مشاوران پزشکت مشاوره آنلاین بگیرید

تداخلات دارویی – غذایی – نوشیدنی

برخی از داروها می توانند با غذاها یا نوشیدنی ها تداخل کنند. به عنوان مثال، آب گریپ فروت می تواند سطح آنزیم های تجزیه کننده ی دارو موجود در کبد را که مسئول تجزیه داروها است، کاهش دهد. حتی باعث افزایش سطح دارو در خون و ایجاد مسمومیت شود. این حالت می تواند با استاتین های معمول استفاده شده برای کاهش کلسترول مانند آتورواستاتین، لوواستاتین یا سیمواستاتین نیز اتفاق بیفتد. در نهایت باعث درد عضلانی یا حتی آسیب شدید عضلانی شود که به آن رابدومیولیز می گویند.

تداخلات دارویی بیماری

تداخلات دارویی همیشه فقط با سایر داروها یا غذاها اتفاق نمی افتد. وضعیت سلامتی شما نیز می تواند بر روی عملکرد داروها تأثیر بگذارد. به عنوان مثال، ضد احتقان های خوراکی بدون نسخه مانند سودوافدرین (سودافید) یا فنیل افرین (سودافید) ممکن است فشار خون را افزایش دهند و که در این صورت می توانند خطرناک باشند.

تداخلات دارویی چگونه اتفاق میفتد؟

تداخلات دارویی | پزشکت

تداخلات دارویی به چندین روش مختلف ممکن است رخ دهند، از جمله:

فعل و انفعالات فارماكوديناميكي

این وضعیت زماني اتفاق ميفتند كه دو داروي تجويز شده در يك محل يا بر گيرنده مشابهی عمل كرده و منجر به اثر بيشتر (افزایش تاثیر) يا كاهش اثر شود.

به عنوان مثال، هنگامی که کلرپرومازین که گاهی اوقات برای جلوگیری از حالت تهوع و استفراغ استفاده می شود و هالوپریدول، داروی ضد روان پریشی برای اسکیزوفرنی، با هم تجویز می شوند، ممکن است خطر بیشتری برای ایجاد ریتم قلبی نامنظم و احتمالاً کشنده وجود داشته باشد.

تداخل فارماکوکینتیکی زمانی رخ می دهد که یک دارو برروی جذب، توزیع، متابولیسم یا دفع داروی دیگر تأثیر می گذارد. برخی از این تداخلات عبارتند از:

جذب

بعضی از داروها می توانند میزان جذب داروی دیگری را در جریان خون تغییر دهند. به عنوان مثال، کلسیم می تواند به برخی داروها متصل شده و باعث کاهش جذب آن دارو شود. داروی دولوتگراویر نباید همزمان با کربنات کلسیم مصرف شود، زیرا این دارو می تواند مقدار دولوتگراویر جذب شده در جریان خون را کاهش دهد و اثربخشی آن را در درمان عفونت HIV کاهش دهد. دولوتگراویر باید 2 ساعت قبل یا 6 ساعت بعد از داروهایی که حاوی کلسیم یا سایر مواد معدنی هستند برای جلوگیری از این تداخل مصرف شود. به همین ترتیب، بسیاری از داروها را نمی توان با شیر یا محصولات لبنی مصرف کرد زیرا با کلسیم پیوند می یابند. داروهایی که بر تحرک معده یا روده، اسید معده یا فلور طبیعی بدن تأثیر می گذارند نیز می توانند منجر به تداخل دارویی شوند.

تداخل

مکانیسم اختلال اتصال به پروتئین می تواند زمانی اتفاق بیفتد که دو یا چند داروی دارای مقادیر زیاد پروتئین برای اتصال به تعداد محدودی گیرنده های پروتئین در غشای پلاسمایی با هم رقابت کنند. یک مثال تداخل بین اسید فنوفیبریک با وارفارین است. اسید فنوفیبریک برای کاهش کلسترول و تری گلیسیرید در خون استفاده می شود و وارفارین، رقیق کننده خون است. اسید فنوفیبریک می تواند اثرات وارفارین را افزایش دهد و باعث خونریزی و عدم لخته شدن خون در محل زخم شود.

متابولیسم

داروها معمولاً به عنوان داروی بدون تغییر یا به عنوان متابولیت که به طریقی تغییر کرده اند، از بدن دفع می شوند. آنزیم های موجود در کبد، اغلب عامل تجزیه داروها هستند. با این حال، ممکن است سطح آنزیم بالا یا پایین رفته و بر نحوه تجزیه داروها تأثیر بگذارد. به عنوان مثال، استفاده از دیلتیازم (داروی فشار خون) همراه با سیمواستاتین (دارویی برای کاهش کلسترول) ممکن است سطح دارو در خون و عوارض سیمواستاتین را افزایش دهد. سطح بالای سیمواستاتین می تواند منجر به آسیب جدی در کبد و عضله شود.

دفع

برخی از داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی، مانند ایندومتاسین، ممکن است عملکرد کلیه را کاهش دهد. حتی بر دفع لیتیوم، دارویی که برای اختلال دو قطبی استفاده می شود، تأثیر بگذارد. برای استفاده ایمن از هر دو دارو در کنار هم ممکن است نیاز به تنظیم دوز یا نظارت مکرر توسط پزشک وجود داشته باشد.

چرا بررسی تداخل دارویی مهم است؟

تداخلات دارویی | پزشکت

بررسی و اطلاع یافتن از تداخلات دارویی بسیار مهم است زیرا تداخلات دارویی می توانند:

  • به جای درمان سلامتی شما را تهدید کند.
  • شما را در معرض عوارض جانبی و مسمومیت قرار دهد.
  • با تغییر سطح دارو در خون بر نحوه عملکرد دارو تأثیر بگذارد.

اگر از داروهای بدون نسخه از جمله ویتامین ها، مکمل های گیاهی یا غذایی استفاده می کنید، حتما این محصولات را از نظر وجود تداخل دارویی بررسی کنید. یک تداخل جدی دارویی می تواند منجر به آسیب، بستری شدن در بیمارستان یا به ندرت، موجب مرگ شود.

همه تداخلات دارویی خطرناک نیستند. بعضی از داروها ممکن است در زمان مصرف با غذا بهتر جذب شوند یا در همراهی با سایر داروهایی که روی آنزیم های متابولیک تأثیر می گذارند، سطحشان در خون به میزان مناسب برسد.

چه عواملی باعث تداخلات دارویی می شوند؟

میزان بروز تداخلات دارویی به موارد زیر بستگی دارد:
  • سن
  • ژنتیک
  • رژیم غذایی
  • فیزیولوژی بدن
  • دوزهای دارویی
  • وضعیت سلامتی بدن
  • عملکرد کلیه ها و کبد
  • بیماری های زمینه ای
  • مدت زمان درمان ترکیبی
  • آنزیم های متابولیک موجود در بدن
  • سبک زندگی (رژیم غذایی، ورزش)
  • تعداد کل داروهایی که مصرف می کنید.

کافئین و مصرف دخانیات و مواد مخدر نیز می توانند منجر به تداخلات جدی دارویی شوند. به عنوان مثال، مصرف داروی ضد درد مانند هیدروکودون – استامینوفن (ویکودین) همراه با مواد محرک می تواند باعث خواب آلودگی شود، سرعت تنفس شما را به طور خطرناکی کاهش دهد و در دوزهای بالا برای کبد سمی است. مصرف دارویی که برای شخص دیگری تجویز شده یا از اینترنت خریداری شده است نیز می تواند خطرناک باشد و منجر به تداخلات دارویی غیرمنتظره شود.

چگونه از تداخلات دارویی اطلاع پیدا کنیم؟

تداخلات دارویی | پزشکت

تماس با پزشک معالج، در جلوگیری از تداخلات دارویی، گامی مهم و کلیدی است. یک لیست به روز از داروهای خود، ویتامین ها، گیاهان دارویی همراه داشته باشید. این لیست را با پزشک، داروساز و پرستار خود به اشتراک بگذارید تا آنها بتوانند تداخل دارویی را تشخیص دهند. در صورت شروع یا قطع مصرف داروها، با پزشک خود تماس بگیرید.

برای قطع مصرف داروهای غیر ضروری با پزشک خود همکاری کنید.

راهنمای دارو هرداروی تجویزی یا بدون نسخه را بررسی کنید. به یاد داشته باشید، تداخلات دارویی معمولاً قابل پیشگیری است. با این حال، اگر متوجه شدید که در معرض خطر هستید، هرچه سریعتر با پزشک یا داروساز خود تماس بگیرید. آنها اقدامات بعدی ضروری را به شما توضیح می دهند. بدون اطلاع پزشک مصرف داروی خود را قطع نکنید.

هر زمان که دو یا چند دارو را به طور همزمان مصرف می کنید، این احتمال وجود دارد که بین داروها تداخل ایجاد شود. این تداخل ممکن است اثربخشی داروها یا عوارض جانبی آن ها را کاهش یا افزایش دهد. با افزایش تعداد داروهای مصرفی احتمال بروز تداخلات دارویی افزایش می یابد؛ بنابراین، افرادی که چندین نوع دارو مصرف می کنند بیشتر در معرض خطر تداخلات دارویی قرار می گیرند.

عواقب تداخلات دارویی چیست؟

تداخلات دارویی | پزشکت

تداخلات دارویی ممکن است منجر به افزایش یا کاهش اثرات مفید یا مضر داروهای مصرفی شوند.

بیشتر عوارض مهم تداخل دارویی در نتیجه تغییر در جذب، متابولیسم یا دفع آن ایجاد می شود. همچنین ممکن است تداخلات دارویی هنگامی اتفاق بیفتند که دو داروی دارای اثرات مشابه یا اثرات مخالف بر روی بدن با هم تجویز شوند مانند مصرف همزمان مواد مخدر و آنتی هیستامین ها.

گاهی دارو ها اثرات هم را کاهش می دهند مانند وارفارین که باعث کاهش غلظت فرم فعال ویتامین K در بدن می شود.

بیشتر داروها ابتدا جذب خون می شوند و سپس به محل اثر خود می روند. اکثر تداخلات دارویی به دلیل تغییر جذب در روده رخ می دهند. مکانیسم های بالقوه مختلفی وجود دارد که از طریق آنها می توان جذب دارو را کاهش داد. این مکانیسم ها عبارتند از:

  • تغییرات در اسیدیته معده
  • تغییر در جریان خون روده
  • تغییر در جمعیت باکتری های روده
  • افزایش یا کاهش تحرک روده (حرکت)
  • تغییر در متابولیسم دارو (تجزیه) توسط روده

اگر میزان حلالیت دارو توسط داروی دیگری تغییر کند یا ماده ای (به عنوان مثال غذا) به دارو متصل شود، می تواند بر جذب دارو تأثیر بگذارد.

مصرف برخی از داروها همراه با غذا، باعث افزایش جذب دارو می شود؛ بنابراین، این داروها همراه با غذا مصرف می شوند تا غلظت آنها در بدن و در نهایت اثر آنها افزایش یابد. وقتی جذب دارو با غذا کاهش می یابد توصیه می شود دارو با معده خالی مصرف شود. تداخلات دارویی از این نظر اهمیت دارد که ممکن است منجر به عدم موفقیت در درمان شود.

اطلاعات ثبت شده برای اکثر داروها شامل لیستی از تداخلات بالقوه دارویی است. بسیاری از عوارض ذکر شده ممکن است نادر و یا جزئی باشد، یا فقط در شرایط خاص رخ دهد. تداخلات دارویی که باعث تغییرات مهمی در عملکرد دارو می شوند، بیشترین نگرانی را دارند.

تا کنون بسیاری از داروها به دلیل پتانسیل تداخل با سایر داروها و ایجاد مشکلات جدی در بهداشت و درمان جامعه، از بازار مصرف خارج شده اند.

منابع:

https://www.rxlist.com/drug-interaction-checker.htm

https://www.drugs.com/drug_interactions.html